Салалар тізімі

Алаң

Заманның дамуына байланысты қазақ тіліне көптеген ғылыми терминдер енді. Мысалы: Нанотехника деген сөзді алайық. Шығу тегі: «Нано» сөзі грек тіліндегі nanos – «өте ұсақ» деген мағынаны білдіреді. «Технология» сөзі де Толығырақ ...грек тілінен шыққан. Бұл термин қазақ тіліне негізінен ағылшын және орыс тілдері арқылы енді. [1, 537] Қазақ тілінде «нанотехнология» термині ғылыми әдебиеттерде, жоғары оқу орындарының оқулықтарында кеңінен қолданылады. Термин халықаралық атау болғандықтан аударылмай, сол күйінде қабылданған. Сондықтан қазіргі таңда дұрыс, әрі тұрақты қолданылып келе жатқан термин деп айтуға болады. Жаһандану дәуірінде «цифрландыру»деген сөзді жиі пайдаланып жүрміз. Ол орыстың цифравизация деген сөзінің калька аудармасы. Меніңше, сандық технологияға көшу деген терминді қолданған әлдеқайда дұрыс. Биотехнология сөзі. «Био» – грек тіліндегі bios («өмір»), «технология» – грек тіліндегі techne («өнер, тәсіл») және logos («ілім») сөздерінен шыққан. Термин қазақ тіліне орыс және ағылшын тілдері арқылы енген. [2, 220] Бұл термин Қазақстандағы ғылыми мақалаларда, университет пәндерінде жиі кездеседі. Термин аударылмай, халықаралық нұсқада қолданылып келеді. Сондықтан қолданысы дұрыс қалыптасқан. Заман ағымына байланысты ғылымға енген тағы бір термин: Киберқауіпсіздік. «Кибер» сөзі грек тіліндегі kybernetes – «басқарушы» деген мағынадан шыққан. Бұл термин қазіргі кезде ағылшын тіліндегі cybersecurity сөзінен алынған. Меніңше, бұл термин қолданысы дұрыс, бірақ желі қауіпсіздігі деген нұсқа да жаман емес. Әр сөзді барынша қазақшаландыру керек деп ойлаймын. [3, 379] Келесі қарастыратын термин: жасанды интеллект. «Жасанды интеллект» термині ағылшын тіліндегі Artificial Intelligence (AI) сөзінен шыққан. Бұл термин алғаш ғылыми айналымға 1950-жылдары енгізілді. Бұл термин өте сәтті аударма деп ойлаймын. Себебі кейде тілге жаңа сөздер енген кезде оның түпкі мағынасын ауыстыру маңызды емес.
Гүлзат Заманның дамуына байланысты қазақ тіліне көптеген ғылыми терминдер енді. Мысалы: Нанотехника деген сөзді алайық. Шығу тегі: «Нано» сөзі грек тіліндегі nanos – «өте ұсақ» деген мағынаны білдіреді. «Технология» сөзі де Толығырақ ...грек тілінен шыққан. Бұл термин қазақ тіліне негізінен ағылшын және орыс тілдері арқылы енді. [1, 537] Қазақ тілінде «нанотехнология» термині ғылыми әдебиеттерде, жоғары оқу орындарының оқулықтарында кеңінен қолданылады. Термин халықаралық атау болғандықтан аударылмай, сол күйінде қабылданған. Сондықтан қазіргі таңда дұрыс, әрі тұрақты қолданылып келе жатқан термин деп айтуға болады. Жаһандану дәуірінде «цифрландыру»деген сөзді жиі пайдаланып жүрміз. Ол орыстың цифравизация деген сөзінің калька аудармасы. Меніңше, сандық технологияға көшу деген терминді қолданған әлдеқайда дұрыс. Биотехнология сөзі. «Био» – грек тіліндегі bios («өмір»), «технология» – грек тіліндегі techne («өнер, тәсіл») және logos («ілім») сөздерінен шыққан. Термин қазақ тіліне орыс және ағылшын тілдері арқылы енген. [2, 220] Бұл термин Қазақстандағы ғылыми мақалаларда, университет пәндерінде жиі кездеседі. Термин аударылмай, халықаралық нұсқада қолданылып келеді. Сондықтан қолданысы дұрыс қалыптасқан. Заман ағымына байланысты ғылымға енген тағы бір термин: Киберқауіпсіздік. «Кибер» сөзі грек тіліндегі kybernetes – «басқарушы» деген мағынадан шыққан. Бұл термин қазіргі кезде ағылшын тіліндегі cybersecurity сөзінен алынған. Меніңше, бұл термин қолданысы дұрыс, бірақ желі қауіпсіздігі деген нұсқа да жаман емес. Әр сөзді барынша қазақшаландыру керек деп ойлаймын. [3, 379] Келесі қарастыратын термин: жасанды интеллект. «Жасанды интеллект» термині ағылшын тіліндегі Artificial Intelligence (AI) сөзінен шыққан. Бұл термин алғаш ғылыми айналымға 1950-жылдары енгізілді. Бұл термин өте сәтті аударма деп ойлаймын. Себебі кейде тілге жаңа сөздер енген кезде оның түпкі мағынасын ауыстыру маңызды емес.
10.03.2026 01:15 | 0 | 0
Операторлық арбаша (dolly) — киноөндірісте жиі қолданылатын маңызды термин. Ағылшын тіліндегі dolly деп аталатын бұл құрылғы камераны тегіс әрі тұрақты қозғалыспен жүргізуге мүмкіндік береді. Оператор кадрды алға-артқа немесе жан-жаққа жылжыта отырып, Толығырақ ...көріністі динамикалық әрі әсерлі ете алады. Кино саласында жұмыс істейтіндер үшін операторлық арбаша терминін білу — кәсіби лексиконды кеңейтіп, халықаралық өндіріс стандарттарын жақсырақ түсінуге көмектеседі.
Nurali Bigozhin Операторлық арбаша (dolly) — киноөндірісте жиі қолданылатын маңызды термин. Ағылшын тіліндегі dolly деп аталатын бұл құрылғы камераны тегіс әрі тұрақты қозғалыспен жүргізуге мүмкіндік береді. Оператор кадрды алға-артқа немесе жан-жаққа жылжыта отырып, Толығырақ ...көріністі динамикалық әрі әсерлі ете алады. Кино саласында жұмыс істейтіндер үшін операторлық арбаша терминін білу — кәсіби лексиконды кеңейтіп, халықаралық өндіріс стандарттарын жақсырақ түсінуге көмектеседі.
18.11.2025 03:49 | 0 | 2
Астанада терминография мәселелеріне арналған конференция өтеді Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Тіл саясаты комитеті Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығымен бірлесе отырып, «Терминография: теория, практика және даму Толығырақ ...бағыттары» атты республикалық ғылыми-практикалық конференция ұйымдастырады. Конференцияның мақсаты – терминографиялық жұмыстың теориялық және тәжірибелік аспектілерін талқылау, терминологиялық деректер қорын цифрландыру тетіктерін жетілдіру және ұлттық терминқорды дамыту жолдарын айқындау. Іс-шарада терминология, терминографияның өзекті мәселелерімен айналысып жүрген жоғары оқу орындарының оқытушылары, жас терминолог-ғалымдар мен мемлекеттік органдардың қызметкерлері баяндама жасайды. Конференция қорытындысында Қарар қабылдау жоспарлануда. Басталуы: 2025 жылғы 14 қараша, сағ. 10.00. Өтетін орны: Астана қаласы, Сауран көшесі, 7а.
termincom.kz Астанада терминография мәселелеріне арналған конференция өтеді Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Тіл саясаты комитеті Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығымен бірлесе отырып, «Терминография: теория, практика және даму Толығырақ ...бағыттары» атты республикалық ғылыми-практикалық конференция ұйымдастырады. Конференцияның мақсаты – терминографиялық жұмыстың теориялық және тәжірибелік аспектілерін талқылау, терминологиялық деректер қорын цифрландыру тетіктерін жетілдіру және ұлттық терминқорды дамыту жолдарын айқындау. Іс-шарада терминология, терминографияның өзекті мәселелерімен айналысып жүрген жоғары оқу орындарының оқытушылары, жас терминолог-ғалымдар мен мемлекеттік органдардың қызметкерлері баяндама жасайды. Конференция қорытындысында Қарар қабылдау жоспарлануда. Басталуы: 2025 жылғы 14 қараша, сағ. 10.00. Өтетін орны: Астана қаласы, Сауран көшесі, 7а.
13.11.2025 11:45 | 1 | 0

Кітаптар