Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.

Сарапшы мамандар

Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминология комиссиясының III-отырысында қаралатын терминдер

МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ ӨНЕР САЛАСЫНЫҢ ТЕРМИНДЕРІНЕ ЖАСАЛҒАН ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ САРАПТАМА ҚОРЫТЫНДЫСЫ
#Орысша нұсқасыҚазақша нұсқасыРейтинг
1.«галле» стекло  «галле» шынысы
«галле» стекло 
«галле» шынысы
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Галлешынысы. Эмиль Галле (1846-1904) атты француз дизайнерінің есіміменбайланысты безендендірілген, әдемі суреттер салынған шыны түрі. 2. Әзербайжан: Şüşə Galle3. Қырғыз: Галле айнеги4. Өзбек: Galle shisha5. Түрік: Hallecam 6. Ағылшын: Galle Glass7. Испан: Cristal DeGalle8. Неміс: Galle Glas9. Француз: Galle Glass10. Бекітілген нұсқасы: 11. Заңнамадағықолданысы: 12. «галле» стекло – «галле» шынысы
Дефинициясы
Рейтинг
0
2.«галльский дух»  «галлдықжан» галл рухыгалдық рух
«галльский дух» 
«галлдықжан» галл рухыгалдық рух
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Галлдық жан2. Әзербайжан: Gal ruhu3. Қырғыз: Галл руху4. Өзбек: Gali ruh5. Түрік: Gali ruhu6. Ағылшын: Gali spirit7. Испан: Espíritu deGali8. Неміс: Gali Geist9. Француз: Gali esprit10. Бекітілген нұсқасы: 11. Заңнамадағықолданысы: 12. «галльскийдух» – «галлдық жан»
Дефинициясы
Рейтинг
0
3.гамма римского-корсаковаримский-корсаков гаммасы
гамма римского-корсакова
римский-корсаков гаммасы
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Римский-корсаков гаммасы. НиколайАндреевич Римский-Корсаков (1844-1908) Ресей композиторы, дирижер. Римский-Корсаковтыңесімімен байланысты гамма, – ретімен орналасқан музыка әуендерінің қатары,тон-жартылай тон.  2. Әзербайжан:Rimski-Korsakovun qamması3. Қырғыз:  Римский-корсаковгаммасы4. Өзбек: Rim-Korsakovgammasi5. Түрік: Rimsky-Korsakov gaması6. Ағылшын: Rimsky-Korsakovscale7. Испан: Escala deRimsky-Korsakov8. Неміс:Rimsky-Korsakow-Skala9. Француз: Échelle deRimsky-Korsakov10. Бекітілген нұсқасы: 11.Заңнамадағықолданысы: 12. гаммаримского-корсакова – римский-корсаков гаммасы
Дефинициясы
Рейтинг
0
4.«гамма черномора»«черномор гаммасы»
«гамма черномора»
«черномор гаммасы»
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Черномор гаммасы. Музыкалықтермин. Баспалдақтары тұтас тондардың бірізділігін құрайтын дыбыс, гамма.Кейде «целотондық гамма» деп аталады.  2. Әзербайжан: Çernomorqamması 3. Қырғыз: Черномиоргаммасы4. Өзбек: Chernomor gammasi5. Түрік: Tüm ton ölçeği6. Ағылшын: Whole tonescale7. Испан: Escala de tonocompleta8. Неміс: Ganze Tonskala9. Француз: Toute l`échellede ton10. Бекітілген нұсқасы: 11. Заңнамадағықолданысы:12. гаммачерномора – черномор гаммасы
Дефинициясы
Рейтинг
0
5.Гардский мост Гард көпірі
Гардский мост
Гард көпірі
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Гард көпірі – негізгіатауы «Пон-дю-Гар» (фр. Pont du Gard, – «Гар арқылы көпір») - ең жақсысақталған ежелгі Рим акведуктары. Францияның Гар деген жерінде орналасқан,көпір Гардон (бұрыңғы Гар) өзені арқылы өтеді. Ұзындығы 275 метр, биіктігі 47метр. 1985 жылдан бастап ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы болып саналады. 2. Әзербайжан: Qard körpüsü 3. Қырғыз: Гард көпүрө4. Өзбек: Gard ko`prigi5. Түрік: Pont du Gard6. Ағылшын: Pont du Gard7. Испан: Puente del Gard8. Неміс: Pont du Gard9. Француз: Pont du Gard10. Бекітілген нұсқасы: 11. Заңнамадағықолданысы: 12. Гардскиймост – Гард көпірі
Дефинициясы
Рейтинг
0
6.Гармодий и Аристогитон» Гармодий мен Аристогитон
Гармодий и Аристогитон»
Гармодий мен Аристогитон
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Гармодий мен Аристогитон (көнегрек. Ἁρμόδιος και Ἀριστογείτων; Афины – 514 б.з.д) тиранға қарсыкүресушілер, азат етушілер. Б.з.д. 514 жылы ағайынды-тирандар Гиппия менГиппархқа қарсы күрескен ежелгі грек Афина қаһармандары. Күрес нәтижесіндеГипархты өлтіріп, өздері қаза тапты. Тиранияны құлатқаннан кейін Гармодий менАристогитон тиранияға қарсы күрестің маңызды фигураларына айналды. Оларұлттық батырлар және еркін мемлекеттің негізін қалаушылар болып құрметтелді,олардың құрметіне культтар орнатылды, әндер шырқалды, олардың ұрпақтарысалықтан босатылды. XII ғасырдан бастап, әсіресе XVI ғасырда Еуропадаабсолюттікпен күрес және конституционализмнің қалыптасуы аясында «Тиранғақарсы күрес» теориясы дамыды. Грек кейіпкерлері Гармодий мен Аристогитонканондық образдарға айналды. 2. Әзербайжан: Garmodium vəAristogiton3. Қырғыз: Гармодий жанаАристогитон4. Өзбек: Harmodius vaAristogeiton5. Түрік: Tiran katilleri6. Ағылшын: Harmodius andAristogeiton7. Испан: Harmodius ogAristogeiton8. Неміс: Tyrannenmörder9. Француз: Harmodius etAristogeiton10. Бекітілген нұсқасы: 11. Заңнамадағықолданысы: 12. Гармодий иаристогитон – Гармодий мен Аристогитон
Дефинициясы
Рейтинг
0
7.Гауди стиль Гауди стилі
Гауди стиль
Гауди стилі
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Гауди стилі – Каталонсәулетшісі (Испания) Анто́ни Пла́сид Гильéм Гауди́-и-Корне́ттің (1852-1926)қалыптастырған сәулет стилі. 2. Әзербайжан: Gaudi Stil3. Қырғыз: Гауди Стили4. Өзбек: Gaudi Uslubi5. Түрік: Gaudi Tarzı6. Ағылшын: Gaudi Style7. Испан: Gaudí Estilo8. Неміс: Gaudi-Stil9. Француз: Le Style DeGaudi10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. Гауди стиль – Гаудистилі
Дефинициясы
Рейтинг
0
8.Гвельфов сокровища Гвельфтер қазынасы»
Гвельфов сокровища
Гвельфтер қазынасы»
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Гвельфтер қазынасы (неміс:Welfenschatz) – ортағасырлық шіркеу өнерінің коллекциясы. Бастапқы кездеГерманияның Брауншвейгеқаласының соборында орналастырылған еді. Көптеген нысан XVII ғасырдасобордан алынып, 1930 жылдары әр жаққа таратылып кетті. 2. Әзербайжан: Guelfa Xəzinəsi3. Қырғыз: Гвельфтерқазынасы4. Өзбек: Guelph Xazina5. Түрік: Guelph Hazine6. Ағылшын: Guelph Treasure7. Испан: El Tesoro DeGuelph8. Неміс: Welfenschatz9. Француз: Le Trésor DeGuelph10. Бекітілген нұсқасы:-11.Заңнамадағықолданысы: - 12. Гвельфовсокровища – Гвельфтер қазынасы
Дефинициясы
Рейтинг
0
9.Гебальский стиль  Гебаль стилі
Гебальский стиль 
Гебаль стилі
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Гебаль стилі (Библ,Гебал (Губл) (финик. gebal; грек.Βύβλος, Byblos) – Ежелгі Финикий қаласы. Жерорта теңізінің жағалауындаорналасқан. Ливанның қазіргі астанасы Бейрутан 32 км қашықтықта болған ежелшіқала атауы. Қазіргі уақытта ежелгі Гебал/Библ орнында Джебейль (Джубейль)қаласы орналасқан. Гебаль стилі «ежелгі Гебаль қаласының стилі» дегендіаңғартады.   2. Әзербайжан: Qəbələ stili3. Қырғыз: Гебаль стили4. Өзбек: Gebalikuslubi5. Түрік: Gebal tarzı6. Ағылшын: Gebal style7. Испан: Estilo Gebal8. Неміс: Gebali Stil9. Француз: Style gebal10. Бекітілген нұсқасы:-11.Заңнамадағы қолданысы: - 12. Гебальский стиль–Гебальстилі
Дефинициясы
Рейтинг
0
10.«гелиопольская эннеада»богов «гелиопольдық тоғыздық» құдайларыГелиополь құдайлары
«гелиопольская эннеада»богов
«гелиопольдық тоғыздық» құдайларыГелиополь құдайлары
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Гелиопольдықтоғыздық құдайлары – Эннеада (грек. Ἐννεάς – «тоғыздық»),сондай-ақ Ұлы эннеада немесе Гелиополь пантеоны деп аталып жүр. ЕжелгіМысырдағы ең басты тоғыз құдай. Бастапқыда Гелиополь қаласында пайда болған. 2. Әзербайжан: Enneadatanrıları 3. Қырғыз: Эннеада4. Өзбек: Enneada5. Түрік: Enneada6. Ағылшын: Ennead7. Испан: Enéada8. Неміс: Neunheit vonHeliopolis9. Француз: Ennéade10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. Гелиопольская эннеада богов –гелиопольдық тоғыздық құдайлары
Дефинициясы
Рейтинг
0
11.Генуи звезда Генуи жұлдызыГенуя жұлдызы
Генуи звезда
Генуи жұлдызыГенуя жұлдызы
СаласыМәдениет және өнер
Этимологиясы1. Генуи жұлдызы (Генуя(итал. Genova – Италиядағы қала, Лигурия әкімшілік аймағына қарасты Генуяпровинциясында орналасқан) – жылы жерде өсетін, жылдам пісетінжасыл түсті райхан (базилик) сорты.  2. Әзербайжан: Genuya ulduz3. Қырғыз: Генуи жылдызы4. Өзбек: Genuya yulduz5. Түрік: Cenova yıldız6. Ағылшын: Genoa star7. Испан: Estrella deGénova8. Неміс: Genua Stern9. Француз: Gênes étoiles10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. генуизвезда  – генуи жұлдызы
Дефинициясы
Рейтинг
0
12.Геракловы столбыГераклдер бағаны
Геракловы столбы
Гераклдер бағаны
СаласыМәдениет және өнер
ЭтимологиясыГераклдер бағаны (Геркулестербағаны), (лат. Columnae Herculis) – Гибралтар бұғазына кіруді шектейтінбиіктіктерді белгілеу үшін қолданылған антикалық атау. Солтүстік жартас (Еуропа жағынан) – Гибралтаржартасы (Ұлыбритания иелігінде орналасқан Гибралтар), ал оңтүстік бағанретінде (Солтүстік Африка жағынан) Мароккодағы Джебель-Муса тауы немесеСеутаның жанында орналасқан Абила тауы.2. Әзербайжан: Heraclessütunları3. Қырғыз: Геракл устуну4. Өзбек: Herkulustunlari5. Түрік: Herkül sütünleri6. Ағылшын: Pillars ofHercules7. Испан: Columnas deHércules8. Неміс: Säulen desHerakles9. Француз: Colonnesd`Hercule10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. Геракловы столбы – Гераклдер бағаны
Дефинициясы
Рейтинг
0
13.горлица    горлица
горлица    
горлица
СаласыМәдениет және өнер
ЭтимологиясыГорлица (лат.Streptopelia, көне грек. στρεπτο- +πέλεια «әшекей тағынған көгершін») –көгершін тектес құс түрі.2. Әзербайжан: Qurqur3. Қырғыз: Бактектер4. Өзбек: Gʻurraklar5. Түрік: Kaplumbağagüvercin6. Ағылшын: Streptopelia7. Испан: Streptopelia8. Неміс: Turteltauben9. Француз: Streptopelia10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. горлица – горлица
Дефинициясы
Рейтинг
0
14.габа, габардингаба, габардин
габа, габардин
габа, габардин
СаласыМәдениет және өнер
ЭтимологиясыГабардин (исп.gabardina)– су өткізбейтін пальто мен костюм тігуге арналған арналған мата түрі. 2. Әзербайжан: Qabardin3. Қырғыз: Габардин4. Өзбек: Gabardin5. Түрік: Gabardin6. Ағылшын: Gabardine7. Испан: Gabardina(tejido)8. Неміс: Gabardine9. Француз: Gabardine10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. габа, габардин – габа, габардин
Дефинициясы
Рейтинг
0
15.габброгаббро
габбро
габбро
СаласыМәдениет және өнер
ЭтимологиясыГаббро (итал. gabbro)– интрузиялық толықкристалды магмалық тау жынысы; терең қабаттарда жататын магмалықтау жынысы. 2. Әзербайжан: Qabbro3. Қырғыз: Габбро4. Өзбек: Gabbro5. Түрік: Gabro6. Ағылшын: Gabbro7. Испан: Gabro8. Неміс: Gabbro9. Француз: Gabbro10. Бекітілген нұсқасы:-11. Заңнамадағықолданысы: - 12. габбро – габбро
Дефинициясы
Рейтинг
0
"Оралман" атауын өзге атауға ауыстыруға қалай қарайсыз?

Оралман -

Этникалық көшіп келуші0 %Отандас0 %Репатриант немесе этникалық репатриант0 %Қандас18 %Оралман81 %11 дауыс
  • Қызғалдақ 6 күн бұрын

    Ел арасында оралман ұғымы жақсы қалыптасып қалды. Оралман сөзін басқа тілімізді бұрап айтатын репатриант сөзіне ауыстырғаннан КІМ НЕ ұтады? оралман екендері рас қой. Кезінде ата-бабалары осы жерде туып-өсті, алайда тағдыр Толығырақ ...тәлкегі дейміз бе, әйтеуір бір себеппен шет елге ауа көшті. Енді ата-абаларының ұлы даласына қайта оралып отыр. ОРАЛМАН емей немене? оның несі айып немесе кемшілік. Сол себепті ОРАЛМАН атауы қалу керек!

  • Әлісжан Сарқыт 6 күн бұрын

    "Оралман" термині қалу керек. Оның мынадай себептері бар: 1) бұл атау қаншама жыл тілімізде қолданылып келеді, демек, қалыптасқан атау. Оны өзгерткенде ешнәрсе ұтпаймыз; 2) термин ретінде қалыптасқаннан кейін оның мазмұнындағы Толығырақ ...экспрессивтілік, эмоционалдық бояу өз-өзінен жоғалады. Сондықтан "оралман" терминінің мазмұнынан сондай белгі іздеу, термин жайындағы түсінігіміздің аздығын білдіреді. Жалпы қалыптасқан қазақша атауларға "тиісе берудің" қажеті жоқ. Мұндай үрдіс тілімізге де, танымымызға да еш пайда әкелмейді.

  • Бақытгүл Ысқақова 5 күн бұрын

    Шынында да "оралман" термин ретінде әбден қалыптасқан. Ауызекі сөйлеу тілінде де бұл сөз белсенді қолданыста болғандықтан. жаңа сөз, термин ұсынудың қажеті жоқ деп ойлаймын. Оралман мәртебесімен елге оралған қазақтар Қазақстан Толығырақ ...азаматтығын алғаннан кейін аталған термин оларға қатысты күшін жояды ғой.

Басқа пікірлерді көрсету

Терминология саласы бойынша ақпарат
Файлды жүктеу

«Медицина терминдерін қалай қазақшалап жүрміз?»

Мұхамбедия Ахметов, «Астана» медициналық университеті Профилактикалық медицина және тамақтану кафедрасының профессоры, медицина ғылымдарының кандидаты.

Қазіргі лингвистикалық кірме терминдерді қазақ тіліне бейімдеу мәселелері

Әбдуәлиұлы Бекжан, филология ғылымдарының докторы, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың профессоры

Нурсултан Еламанов
Құрметті оқырман қауым, сіздерге медицина терминдерін бірізге түсіру мәселесіне арналған ғалым М.Ахметовтің "Медицина терминдерін қалай қазақшалап жүрміз?" деген мақаласын ұсынамыз.
Файлды жүктеу
Нығмет Айман Сабырқызы, Бимуратов Бауыржан, Байдильдина Жанар және 2
"Активация" және "дезактивация"

"Активация" және "дезактивация"

Белесенділендіру - Белсенсіздендіру100 %1 дауыс
Нығмет Айман Сабырқызы, Байдильдина Жанар, Нурсултан Еламанов және 2
"По данному факту" тіркесін қалай алған дұрыс? "Осы факті бойынша" немесе "осы факт бойынша"
Мольдир Мырзатай
Кәзіргі латын тілдерінен қазақ тілінің іліми терминдер қатарына орыс тілі сүзгісінен өтіп қосылған, «homo-» («ұқсас») деп басталатын терминдерді орысша нұсқасы сияқты «гомо-» деп қолдану қаншалықты қисынды? Қазақ тілінде екпінді «h» Толығырақ ...не мүлдем түсіп қалады (һеш - еш, һер - әр, һәм - әм, гомоним - омоним, гомограф - омограф, т.с.с.), не қатаң «х»-ға айналады (хас, хош, хал, т.с.с.).
#Орысша нұсқасыҚазақша нұсқасыРейтинг
1.гомогенныйхомогенді / homogendi
2.гомогенныйомогенді / omogendi
3.homonymхомоним / homonım
4.homonymомоним / omonım
Zhazira Ashirbek
Неге осы терминологиялық уеб-сайтта терминдік сөздер қазақ тіліне орысша нұсқасынан аударылады? Неге терминдердің қазақ тіліндегі түсіндірмелері жоқ?
Терминдерді түпнұсқа тілден алып, бейімдеуге не кедергі?
Бір мысал: Fr. – «avant-première» => En. – Толығырақ ...«film premiere» => Ru. – «премьера фильма» => Kz. «фильм премьерасы (тұсаукесері)».
Осылай, неге қазақша нұсқасында түпнұсқаға жақындатып, «премійер (премиер)» немесе «премійера» (премиера) делінбейді?
#Орысша нұсқасыҚазақша нұсқасыРейтинг
1.премьерапремиер
2.премьер-министрпремиер-міністер
Мольдир Мырзатай

Барлық қатысушылар