Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.

Сарапшы мамандар

Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы Республикалық терминология комиссиясының 2022 жылғы I отырысында қаралатын терминдер.

(1-ден 50-ге дейінгі терминдер 2021 жылғы ІV отырыс бойынша фармацевтика саласының пысықтауға жіберілген терминдері)

#Орысша нұсқасыҚазақша нұсқасыРейтинг
1.вдохдемді ішке тарту; дем тарту
вдох
демді ішке тарту; дем тарту
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Демді ішке тарту – тыныс алудың бастапқы кезеңі, оның барысында ауа өкпеге енеді.
2. Әзербайжан: nəfəs
3. Қырғыз: которуу
4. Өзбек: nafas olish
5. Түрік: nefes
6. Ағылшын: inhale
7. Испан: respiración
8. Неміс: Einatmung
9. Француз: inspiration
10. Бекітілген нұсқасы: Вдох – дем тарту (2006)
11. Заңнамадағы қолданысы: Демді ішке тарту
12. Бұл термин 2006 жылы «дем тарту» деп бекітілген. Заңнамада «Демді ішке тарту» деп қолданылған. Терминге қойылатын талаптарының бірі – қысқалық. Біз 2006 жылы бекітілген «дем тарту» нұсқасын қолдаймыз.
Рейтинг
+11
2.вещества вторичного синтезаекіншілік синтездің заттары
вещества вторичного синтеза
екіншілік синтездің заттары
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Екіншілік синтездің заттары («синтез» гр. σύνθεσις «қосылу, қосу, біріктіру»). Екінші реттік синтез заттарына мыналар жатады: алкалоидтар, гликозидтер, илік заттар, фенолды заттар (катехиндер, флавондар, антоцианиндер), эфир майлары және өсімдік шайырлары.
2. Әзербайжан: ikinci sintez maddələr
3. Қырғыз: экинчи синтез заттары
4. Өзбек: ikkilamchi sintez moddalari
5. Түрік: ikincil sentez maddeleri
6. Ағылшын: substances of secondary synthesis
7. Испан: sustancias de síntesis secundaria
8. Неміс: substanzen der sekundären Synthese
9. Француз: substances de synthèse secondaire
10. Бекітілген нұсқасы: вещества сопутствующие – ілеспелі заттектер (2017)
11. Заңнамадағы қолданысы: екіншілік, синтездің, заттары
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. 2017 жылы «вещества сопутствующие – ілеспелі заттектер» (вещество – заттек, сопутствующий – ілеспе) деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанмен «екіншілік, синтездің, заттары» деп жеке-жеке қолданылған. Біз 2017 жылы бекітілген тіркесті терминді негізге ала отырып, «ілеспе синтездің заттектері» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-6
3.вещества первичного синтезабіріншілік синтездің заттары
вещества первичного синтеза
біріншілік синтездің заттары
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Біріншілік синтездің заттары («синтез» гр. σύνθεσις «қосылу, қосу, біріктіру») – біріншілік синтез заттары ассимиляция процесі кезінде, яғни сырттан келетін заттарды дененің өз заттарына айналдыруы процесінде қалыптасады. Оларға: амин қышқылдары, ақуыздар, көмірсулар, липидтер, дәрумендер, органикалық қышқылдар, ферменттер жатады.
2. Әзербайжан: əsas sintez maddələr
3. Қырғыз: алгачкы синтездин заттары
4. Өзбек: asosiy sintez materiallari
5. Түрік: birincil sentez maddeleri
6. Ағылшын: substances of primary synthesis
7. Испан: sustancias de síntesis primaria
8. Неміс: substanzen der primären Synthese
9. Француз: substances de synthèse primaire
10. Бекітілген нұсқасы: вещества сопутствующие – ілеспелі заттектер (2017)
11. Заңнамадағы қолданысы: біріншілік, синтездің, заттары
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. 2017 жылы «вещества сопутствующие – ілеспелі заттектер» (вещество – заттек, сопутствующий – ілеспе) деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанмен «біріншілік, синтездің, заттары» деп жеке-жеке қолданылған. Біз 2017 жылы бекітілген тіркесті терминді негізге ала отырып, «біріншілік синтездің заттектері» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-8
4.возвратная тарақайтарылатын тара, ыдыс
возвратная тара
қайтарылатын тара, ыдыс
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Қайтарылатын тара, ыдыс (араб طرح (ŧarħ) «бас тарту, қайтару») - шарт бойынша сатып алушы өнім берушіге қайтаруы тиіс (сатып алу-сату шарты бойынша) көп рет пайдаланылатын ыдыс.
2. Әзербайжан: qaytarılan Tara
3. Қырғыз: кайтаруу тара
4. Өзбек: qaytariladigan konteyner
5. Түрік: geri dönüş kabı
6. Ағылшын: returnable packaging
7. Испан: embalaje de retorno
8. Неміс: Mehrwegverpackung
9. Француз: emballage consigné
10. Бекітілген нұсқасы: возвратный механизм - қайтармалы механизм (2020 жылғы 17 маусым).
11. Заңнамадағы қолданысы: Кері қайтарылатын ыдыс
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 2020 жылы «возвратный механизм - қайтармалы механизм» деп бекітілген. Заңнамада «кері қайтарылатын ыдыс» деген қолданысты кездестіреміз. Бекітілген терминдерді негізге ала отырып, «қайтармалы ыдыс» деген нұсқаны ұсынамыз. Термин ықшам болғаны дұрыс.
Рейтинг
0
5.воспроизводство растений өсімдіктерді қайта өңдеу, өсіру
воспроизводство растений
өсімдіктерді қайта өңдеу, өсіру
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Өсімдіктерді қайта өңдеу, өсіру – бұл түрдің бұрыннан бар жеке тұлғаларынан жаңа организмдердің пайда болуына мүмкіндік беретін биологиялық процесс.
2. Әзербайжан: bitkilərin bərpası
3. Қырғыз: өсүмдүк өстүрүү
4. Өзбек: o`simliklarni qayta tiklash
5. Түрік: bitki üremesi
6. Ағылшын: plant reproduction
7. Испан: reproducción de plantas
8. Неміс: reproduktion von Pflanzen
9. Француз: reproduction végétale
10. Бекітілген нұсқасы: воспроизводство населения - халықтың ұдайы өсуі (1971-1981); процессор (переработка и воспроизводство ресурсов) - процессор (ресурстарды өңдеу және өндіру) (2005 жылғы 14 шілде).
11. Заңнамадағы қолданысы: Өсімдіктердің ұдайы өндірісі
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 1971-1981 жылдар аралығында «воспроизводство населения - халықтың ұдайы өсуі», 2005 жылы «процессор (переработка и воспроизводство ресурсов) - процессор (ресурстарды өңдеу және өндіру)» деп бекітілген. Заңнамада «өсімдіктердің ұдайы өндірісі» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын және Заңнамадағы қолданысын ескере отырып, «өсімдіктердің ұдайы өндірісі» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-8
6.высаливаниетұздықтау
высаливание
тұздықтау
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Тұздықтау – бұл су сіңіргіш құралдармен ақуыздардың жауын-шашынына негізделген әртүрлі биологиялық нысандардан ақуыздарды шығарудың кең таралған әдісі.
2. Әзербайжан: əkin
3. Қырғыз: түс учурлар
4. Өзбек: chiqarish
5. Түрік: salıverme
6. Ағылшын: salting out
7. Испан: escaldadura
8. Неміс: Aussalzen
9. Француз: relargage
10. Бекітілген нұсқасы: высаливание – ерігіштендірмеу (2006 жылғы 23 желтоқсан).
11. Заңнамадағы қолданысы: тұздау
12. Бұл термин 2006 жылы «высаливание – ерігіштендірмеу» деп бекітілген. Заңнамада «тұздау» деген қолданысты кездестіреміз. Бекітілген терминдерді, берілген мағынасын негізге ала отырып, «ерігіштендірмеу» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-7
7.высокие разведенияжоғары сұйылтулар
высокие разведения
жоғары сұйылтулар
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Жоғары сұйылтулар – белгілі бір химиялық реакциясының нәтижесінде болатын сұйылтулардың көрсеткіштерінің түрі.
2. Әзербайжан: yüksək yetişdirmə
3. Қырғыз: жогорку толгоолор
4. Өзбек: yuqori naslchilik
5. Түрік: yüksek ıslah
6. Ағылшын: high dilutions
7. Испан: alta cría
8. Неміс: hohe Zucht
9. Француз: élevage élevé
10. Бекітілген нұсқасы: ожижение – сұйылту (2016 жылғы 28 маусым)
11. Заңнамадағы қолданысы: жоғары, өсіру
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 2016 жылы «ожижение – сұйылту» деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанымен, жекелей «жоғары, өсіру» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасына, заңнама мәтіндеріне қарап, «жоғары өсіру» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-1
8.высокоэффективная жидкостная хроматография (вэжх)тиімділігі жоғары сұйықтық хроматография (тжсх)
высокоэффективная жидкостная хроматография (вэжх)
тиімділігі жоғары сұйықтық хроматография (тжсх)
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Жоғары-тиімді сұйықтық хроматография (жэсх) (еж. грек. χρῶμα — «түс») – аналитикалық химияда да, химиялық технологияда да кеңінен қолданылатын заттардың күрделі қоспаларын бөлудің тиімді әдістерінің бірі.
2. Әзербайжан: yüksək effektiv maye xromatoqrafiya
3. Қырғыз: жогорку натыйжалуу суюк хроматография
4. Өзбек: yuqori samarali suyuq kromatografiya
5. Түрік: yüksek performanslı sıvı kromatografisi
6. Ағылшын: high-performance liquid chromatography
7. Испан: cromatografía líquida de alto rendimiento
8. Неміс: hocheffiziente Flüssigchromatographie
9. Француз: chromatographie liquide haute performance
10. Бекітілген нұсқасы: термометр жидкостный - сұйықтық термометрі (2018 жылғы 30 қараша)
11. Заңнамадағы қолданысы: жоғары тиімді сұйық хроматография
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 2018 жылы «термометр жидкостный - сұйықтық термометрі» деп бекітілген. Заңнамада «жоғары тиімді сұйық хроматография» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, заңнама мәтіндерін негізге ала отырып, «жоғары-тиімді сұйықтық хроматография (жэсх)» деген нұсқаны қолдаймыз.
Рейтинг
+7
9.гарантирование кепілдеме
гарантирование
кепілдеме
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Кепілдеме – кепілдік беру немесе оның болуы.
2. Әзербайжан: zəmanət
3. Қырғыз: кепилдик
4. Өзбек: kafolat
5. Түрік: garanti
6. Ағылшын: guarantee
7. Испан: aseguramiento
8. Неміс: Garantierung
9. Француз: garantie
10. Бекітілген нұсқасы: гарантирование экспортных кредитов – экспорттық кредитке кепілдік беру (2006 жылғы 27 қазан)
11. Заңнамадағы қолданысы: кепiлдiк
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 2006 жылы «гарантирование экспортных кредитов – экспорттық кредитке кепілдік беру» деп бекітілген. Заңнамада «кепiлдiк» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, Заңнамадағы қолданысын, бекітілген терминдерді негізге ала отырып, «кепілдік беру» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
+1
10.гардеробная комнатакиім ауыстыратын бөлме
гардеробная комната
киім ауыстыратын бөлме
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Киім ауыстыратын бөлме – бұл киімді дұрыс сақтауға арналған орындары бар арнайы жабдықталған бөлме.
2. Әзербайжан: qarderob otağı
3. Қырғыз: кийүүчү бөлмө
4. Өзбек: kiyim xonasi
5. Түрік: soyunma odası
6. Ағылшын: dressing room
7. Испан: Vestidor
8. Неміс: garderobe
9. Француз: dressing
10. Бекітілген нұсқасы: гардероб фильма, телепередачи - фильм, телебағдарлама киім-кешегі (2019 жылғы 30 қазан).
11. Заңнамадағы қолданысы: Киімге арналған, бөлме
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 2019 жылы «гардероб фильма, телепередачи - фильм, телебағдарлама киім-кешегі» деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанымен, жекелей «киімге арналған, бөлме» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, Заңнамадағы қолданысын негізге ала отырып, «киімге арналған, бөлме» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-3
11.герметизирующее свойствогерметизациялаушы қасиет
герметизирующее свойство
герметизациялаушы қасиет
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Герметизациялаушы қасиет (еж.гр. Ἑρμῆς ο Τρισμέγιστος - ежелгі синкретикалық Құдай Гермес есімімен байланысты) – белгілі бір заттектің гермаетизациялаушы қасиетінің көрсеткіші.
2. Әзербайжан: hermetikləşdirici əmlak
3. Қырғыз: майланышкандай жылмаюу.
4. Өзбек: sızdırmazlık xususiyati
5. Түрік: sızdırmazlık özelliği
6. Ағылшын: sealing property
7. Испан: propiedad de sellado
8. Неміс: versiegelnde Eigenschaft
9. Француз: propriété d`étanchéité
10. Бекітілген нұсқасы: устройство герметизирующее - герметикалық құрылғы (1971-1981); свойство – қасиет (1995)
11. Заңнамадағы қолданысы: қасиет
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 1971-1981 жылдар аралығында «устройство герметизирующее - герметикалық құрылғы», 1995 жылы «свойство – қасиет» деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанымен, жекелей «қасиет» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, бекітілген терминді негізге ала отырып, «герметикалық қасиет» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
0
12.герметичностьгерметикалық
герметичность
герметикалық
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Қымтаулылық – қабықтың (корпустың), оның жекелеген элементтері мен қосылыстарының қымтаулылығы, қабілеттілігі осы қабықпен бөлінген орталар арасындағы газ немесе сұйықтық алмасуына кедергі жасайды.
2. Әзербайжан: germetiklik
3. Қырғыз: мүнөздүү импеданстар
4. Өзбек: sızdırmazlık
5. Түрік: sızdırmaz
6. Ағылшын: tightness
7. Испан: estanqueidad
8. Неміс: Dichtheit
9. Француз: étanchéité
10. Бекітілген нұсқасы: герметичность – қымтаулылық (2015 жылғы 6 қазан)
11. Заңнамадағы қолданысы: герметикалық
12. Бұл термин 1995 жылы «герметичность – қымтаулылық» деп бекітілген. Заңнамада «герметикалық » деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, бекітілген терминді негізге ала отырып, «герметикалық» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
+7
13.гидролиз белков ақуыздар гидролизі
гидролиз белков
ақуыздар гидролизі
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Ақуыздардың гидролизі – бұл ақуыз молекулаларын аминқышқылдарына бөлу процесі. Гидролиздің көмегімен ақуыздың тағамдық құндылығын арттыруға болады. Гидролиз ақуыз өндірісінде қолданылады.
2. Әзербайжан: zülalların hidrolizi
3. Қырғыз: белок гидролиз
4. Өзбек: oqsillarni gidrolizlash
5. Түрік: proteinlerin hidrolizi
6. Ағылшын: hydrolysis of proteins
7. Испан: hidrólisis de proteínas
8. Неміс: hydrolyse von Proteinen
9. Француз: hydrolyse des protéines
10. Бекітілген нұсқасы:
11. Заңнамадағы қолданысы: гидролиз, ақуыз
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанымен, жекелей «гидролиз, ақуыз» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, Заңнамадағы қолданысын негізге ала отырып, «ақуыздардың гидролизі» деген нұсқаны қолдаймыз.
Рейтинг
+1
14.гипертоническая концентрациягипертонды концентрация
гипертоническая концентрация
гипертонды концентрация
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Гипертонды концентрация (еж.гр.ὑπέρτονος «артық жүктелген», франц. concentration «жинақталу, концентрация») – бұл ерітінділердің концентрациясы физиолдан асады, концентрациясы: натрий хлориді үшін ол 0,85% - дан жоғары, мочевина үшін 1,65% - дан жоғары, глюкоза үшін 5,14% - дан жоғары.
2. Әзербайжан: hipertansif konsentrasiya
3. Қырғыз: гипертониялык концентрация
4. Өзбек: gipertenziya konsentratsiyasi
5. Түрік: hipertansif konsantrasyon
6. Ағылшын: hypertonic concentration
7. Испан: concentración hipertensiva
8. Неміс: hypertensive Konzentration
9. Француз: concentration hypertensive
10. Бекітілген нұсқасы: концентрация безравномерная – өлшемсіз қойырлық (2006 жылғы 23 желтоқсан), концентрация прав - құқықтарды шоғырландыру (2016 жылғы 9 желтоқсан)
11. Заңнамадағы қолданысы: гипертониялық, концентрациясы
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 2006 жылы «концентрация безравномерная – өлшемсіз қойырлық», 2016 жылы «концентрация прав - құқықтарды шоғырландыру» деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанымен, жекелей «гипертониялық, концентрациясы» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, бекітілген терминді, Заңнамадағы қолданысын негізге ала отырып, «гипертонды қойырлық» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
+3
15.глазные лекарственные пленки (глп)көз дәрілік пленкалар (кдп)
глазные лекарственные пленки (глп)
көз дәрілік пленкалар (кдп)
Саласы
Этимологиясы
Дефинициясы1. Көз дәрілік пленкалары (кдп) – негізінен офтальмологияда емдік көмек көрсету үшін қолданылатын полимерлердің арнайы дәрілік түрі.
2. Әзербайжан: göz dərman filmləri (GLP)
3. Қырғыз: көз дары пленкалары (глп)
4. Өзбек: ko`z dori filmlari (GLP)
5. Түрік: göz ilaç filmleri (glp`ler)
6. Ағылшын: eye medicinal films (glp)
7. Испан: películas oftálmicas (HLP)
8. Неміс: augenmedizinische Filme (glp)
9. Француз: films médicamenteux pour les yeux (GLP)
10. Бекітілген нұсқасы: пленка – пленка (1971-1981)
11. Заңнамадағы қолданысы: көз, дәрілік, үлбір
12. Бұл термин арнайы бекітілмеген. Жекелеген терминдер сөз тіркестері құрамында 1971-1981 жылдар аралығында «пленка – пленка» деп бекітілген. Заңнамада арнайы тұтастай қолданылмағанымен, жекелей «көз, дәрілік, үлбір» деген қолданысты кездестіреміз. Берілген мағынасын, заңнама мәтініндегі қолданысын негізге ала отырып, «көз дәрілік үлбірлер (кдү)» деген нұсқаны ұсынамыз.
Рейтинг
-3