Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жариялаған «Қазақы терминдерді халық жасайды» атты республикалық байқауының 3-кезеңіне Шүленбаев Нұрлан Құныпияұлының ұсынған термин-нұсқалары (2-бөлім)
І. Затқұрақ бір-бірімен жалғасу қағидаты мен формасы MODULAR Robotics құрылымдағышының MOSS топтамасына Толығырақ ...ұқсас. Құрылымдағыштың басты тетіктері – көлемі жағынан бірдей текшелер, тек реттегіші бар мөдүл ғана сары түсті қосарланған текше түрінде жасалған. Олар бір-бірімен арнайы жалғастырғыш тетік арқылы біріктірілген. Басқа түстердің де мағыналық жүгі бар. Күштем көк түсті текшенің, ермежетек көгілдір текшенің, алғысезгі мен торқамақтар ашық жасыл текшенің, сыртсезгі қызыл текшенің ішінде, ал қуатқойма текшесі – қоңыр жасыл, біріктіруші текшелер – сары түсті.
ІІ. «Пікіргөй» мамандығының аясы уақыт өткен сайын кеңейе беретінін дәлелдеп тұр. Иелмендік пікіржиын жүргізу – кішігірім газет шығарумен бірдей. Бірақ оны жазатын бір ғана адам. Иелменнің өзі иелмен, түзетуші, сарашы, бейнегер және өңдеуші бола алады. Грамматика, стилистика, HTML, SEO, әсемәр тіпті SMM пікіргөйдің топханасында болады. Ол өзінің пікіржиынын түрлі қысасхаттар (зорымхаттар) мен ақпартұтымнан сақтауы қажет. Пікіргөйлер – саудасипат «білгіші». Мақала жазады, оны жариялайды. Осымен бітті деп ойлайсыз ба? Жоқ! Аудитория оның мақаласын оқып, пікірлесу керек. Осы үшін де пікіргөйлер ғаламтор-саудасипаттың мәселелерімен танысады: іздеу құралдары, әлеуметтік желілердегі жарнама.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Сарапшы мамандар
| # | Орысша нұсқасы | Қазақша нұсқасы | Рейтинг |
|---|---|---|---|
| 1. | Авторлық блог | Иелмендік пікіржиын | |
| 2. | Корректор | Түзетуші | |
| 3. | Редактор | Сарашы | |
| 4. | Фотограф | Бейнегер | |
| 5. | Дизайн | Әсемәр | |
| 6. | Арсенел | Топхана | |
| 7. | Спам | Қысасхат (Зорымхат) | |
| 8. | Фишинг | Ақпартұтым | |
| 9. | Интернет-маркетинг | Ғаламтор-саудасипат | |
| 10. | Блогер | Пікіргөй |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жариялаған «Қазақы терминдерді халық жасайды» атты республикалық байқауының 3-кезеңіне Шүленбаев Нұрлан Құныпияұлының ұсынған термин-нұсқалары (1-бөлім)
І. Затқұрақ бір-бірімен жалғасу қағидаты мен формасы MODULAR Robotics құрылымдағышының MOSS топтамасына Толығырақ ...ұқсас. Құрылымдағыштың басты тетіктері – көлемі жағынан бірдей текшелер, тек реттегіші бар мөдүл ғана сары түсті қосарланған текше түрінде жасалған. Олар бір-бірімен арнайы жалғастырғыш тетік арқылы біріктірілген. Басқа түстердің де мағыналық жүгі бар. Күштем көк түсті текшенің, ермежетек көгілдір текшенің, алғысезгі мен торқамақтар ашық жасыл текшенің, сыртсезгі қызыл текшенің ішінде, ал қуатқойма текшесі – қоңыр жасыл, біріктіруші текшелер – сары түсті.
ІІ. «Пікіргөй» мамандығының аясы уақыт өткен сайын кеңейе беретінін дәлелдеп тұр. Иелмендік пікіржиын жүргізу – кішігірім газет шығарумен бірдей. Бірақ оны жазатын бір ғана адам. Иелменнің өзі иелмен, түзетуші, сарашы, бейнегер және өңдеуші бола алады. Грамматика, стилистика, HTML, SEO, әсемәр тіпті SMM пікіргөйдің топханасында болады. Ол өзінің пікіржиынын түрлі қысасхаттар (зорымхаттар) мен ақпартұтымнан сақтауы қажет. Пікіргөйлер – саудасипат «білгіші». Мақала жазады, оны жариялайды. Осымен бітті деп ойлайсыз ба? Жоқ! Аудитория оның мақаласын оқып, пікірлесу керек. Осы үшін де пікіргөйлер ғаламтор-саудасипаттың мәселелерімен танысады: іздеу құралдары, әлеуметтік желілердегі жарнама.
І. Затқұрақ бір-бірімен жалғасу қағидаты мен формасы MODULAR Robotics құрылымдағышының MOSS топтамасына Толығырақ ...ұқсас. Құрылымдағыштың басты тетіктері – көлемі жағынан бірдей текшелер, тек реттегіші бар мөдүл ғана сары түсті қосарланған текше түрінде жасалған. Олар бір-бірімен арнайы жалғастырғыш тетік арқылы біріктірілген. Басқа түстердің де мағыналық жүгі бар. Күштем көк түсті текшенің, ермежетек көгілдір текшенің, алғысезгі мен торқамақтар ашық жасыл текшенің, сыртсезгі қызыл текшенің ішінде, ал қуатқойма текшесі – қоңыр жасыл, біріктіруші текшелер – сары түсті.
ІІ. «Пікіргөй» мамандығының аясы уақыт өткен сайын кеңейе беретінін дәлелдеп тұр. Иелмендік пікіржиын жүргізу – кішігірім газет шығарумен бірдей. Бірақ оны жазатын бір ғана адам. Иелменнің өзі иелмен, түзетуші, сарашы, бейнегер және өңдеуші бола алады. Грамматика, стилистика, HTML, SEO, әсемәр тіпті SMM пікіргөйдің топханасында болады. Ол өзінің пікіржиынын түрлі қысасхаттар (зорымхаттар) мен ақпартұтымнан сақтауы қажет. Пікіргөйлер – саудасипат «білгіші». Мақала жазады, оны жариялайды. Осымен бітті деп ойлайсыз ба? Жоқ! Аудитория оның мақаласын оқып, пікірлесу керек. Осы үшін де пікіргөйлер ғаламтор-саудасипаттың мәселелерімен танысады: іздеу құралдары, әлеуметтік желілердегі жарнама.
| # | Орысша нұсқасы | Қазақша нұсқасы | Рейтинг |
|---|---|---|---|
| 1. | Элемент | Затқұрақ | |
| 2. | Конструктор | Құрылымдағыш | |
| 3. | Серия | Топтама | |
| 4. | Модуль | Мөдүл | |
| 5. | Мотор | Күштем | |
| 6. | Сервожетек | Ермежетек | |
| 7. | Датчик | Алғысезгі | |
| 8. | Камера | Торқамақ | |
| 9. | Сенсор | Сыртсезгі | |
| 10. | Аккумулятор | Қуатқойма |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Екінші турға ұсынылған терминдер
Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жариялаған «Қазақы терминдерді халық жасайды» атты республикалық байқауына Шүленбаев Нұрлан Құныпияұлының ұсынған термин-нұсқалары.
Ұсынылған терминдердің дені көп мағыналы деуге болады. Сондықтан олардың әрқайсысына жеке Толығырақ ...термин-нұсқа табу керек болады немесе барлық мағынасын бір терминмен беру қажеттілігі туады.
Бронь сөзінің «біреуге берілген жеңілдік», «қорғаныш құрыш сауыт» мағыналары бар. Біріншісіне «иеленім» сөзін беріп, екіншісіне жіңішке белгісіз «брон» сөзін қалдырған дұрыс. Чат сөзіне «ауысжазба» сөзін берер едім. Визитка сөзін «танысқы», «есімхат» ретінде аудару үрдісі бар. Мен «танысқы» сөзіне басымдық беремін. Бұл сөздің «костюм» мағынасындағы да нұсқасы бар екен. Блогер сөзіне «пікіргөй» сөзін лайық көремін. Себебі тілде –қор, -қой, -ғой, -гөй сөзжасам жұрнақтары бар, жұрнақта да «ақыл айту» мағыналық реңк бар. Батерея сөзінің де «қарулар тізбегі (әск.)», «жылу құрылғысы (тех.)», «қуат құрылғысы (тех.)» мағыналары бар. Осылардың бәріне сай келетін қуатөзек (қуаткөз) нұсқасын беруге болар. Субсидия сөзі көбіне «сүйемел қаржы, көмек қаржы, жәрдем қаржы» болып аударылады. Бұл жерде «қайта жаңғыртуға көмек» мағынасы барын ескерсек, оған «демқаржы» нұсқасын жөн көремін. Халықта бұрыннан «ныспы қалу» сөзі бар. Банкрот сөзін осы тіркесті біріктіріп «ныспықалыс», банкротство сөзін «ныспықалу» ретінде берсек. Қытай қазақтары бұл сөзді «күйреу» дейтін көрінеді. Касса сөзінің бірінші мағынасына «қаржыжай», екінші мағынасына «жиынқаржы» аудармасы сай келеді. Брифинг сөзі «қысқа, жедел конференция» мағынасын береді. Олай болса, бұл сөзге қысқа да нұсқа «лезжиын» сөзін нұсқаласақ. Декларация сөзін тиісінше «мағлұмхат», «мәлімдеме», «мағлұмдама» сынды аудару үрдісі бар. Алайда бұл орыстың басқа да сөздерінің баламасы ретінде беріліп жүр. Ал өз тарапымнан бұл сөзге «жариятабыс» нұсқасын ұсынамын. Несі бар, кейбір сөздерге берілген нұсқалар алғашында көзкөрімге ерсі көрінуі, дыбыстауға ыңғайсыз болуы мүмкін. Алайда қолданыс барысында тілге сіңіп кетуі ғажап емес. Ондай сөздерді тіл өзі реттеп отырады.
Терминжасамдағы мен басты назарға алатын талап – терминнің қысқа болуы әрі мағынаны дәл беруі. Термин сөз негізгі, туынды, біріккен сөзден жасалғаны жөн. Белгілі бір затқа атау беру үшін оның сан алуан қасиет-белгілерін (сапасын, материалын, пішінін, т.б.) қатаң ескеру қажет. Осы айтқандар негізінде терминдерге өз тарапымнан мынадай нұсқалар ұсынамын:
Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жариялаған «Қазақы терминдерді халық жасайды» атты республикалық байқауына Шүленбаев Нұрлан Құныпияұлының ұсынған термин-нұсқалары.
Ұсынылған терминдердің дені көп мағыналы деуге болады. Сондықтан олардың әрқайсысына жеке Толығырақ ...термин-нұсқа табу керек болады немесе барлық мағынасын бір терминмен беру қажеттілігі туады.
Бронь сөзінің «біреуге берілген жеңілдік», «қорғаныш құрыш сауыт» мағыналары бар. Біріншісіне «иеленім» сөзін беріп, екіншісіне жіңішке белгісіз «брон» сөзін қалдырған дұрыс. Чат сөзіне «ауысжазба» сөзін берер едім. Визитка сөзін «танысқы», «есімхат» ретінде аудару үрдісі бар. Мен «танысқы» сөзіне басымдық беремін. Бұл сөздің «костюм» мағынасындағы да нұсқасы бар екен. Блогер сөзіне «пікіргөй» сөзін лайық көремін. Себебі тілде –қор, -қой, -ғой, -гөй сөзжасам жұрнақтары бар, жұрнақта да «ақыл айту» мағыналық реңк бар. Батерея сөзінің де «қарулар тізбегі (әск.)», «жылу құрылғысы (тех.)», «қуат құрылғысы (тех.)» мағыналары бар. Осылардың бәріне сай келетін қуатөзек (қуаткөз) нұсқасын беруге болар. Субсидия сөзі көбіне «сүйемел қаржы, көмек қаржы, жәрдем қаржы» болып аударылады. Бұл жерде «қайта жаңғыртуға көмек» мағынасы барын ескерсек, оған «демқаржы» нұсқасын жөн көремін. Халықта бұрыннан «ныспы қалу» сөзі бар. Банкрот сөзін осы тіркесті біріктіріп «ныспықалыс», банкротство сөзін «ныспықалу» ретінде берсек. Қытай қазақтары бұл сөзді «күйреу» дейтін көрінеді. Касса сөзінің бірінші мағынасына «қаржыжай», екінші мағынасына «жиынқаржы» аудармасы сай келеді. Брифинг сөзі «қысқа, жедел конференция» мағынасын береді. Олай болса, бұл сөзге қысқа да нұсқа «лезжиын» сөзін нұсқаласақ. Декларация сөзін тиісінше «мағлұмхат», «мәлімдеме», «мағлұмдама» сынды аудару үрдісі бар. Алайда бұл орыстың басқа да сөздерінің баламасы ретінде беріліп жүр. Ал өз тарапымнан бұл сөзге «жариятабыс» нұсқасын ұсынамын. Несі бар, кейбір сөздерге берілген нұсқалар алғашында көзкөрімге ерсі көрінуі, дыбыстауға ыңғайсыз болуы мүмкін. Алайда қолданыс барысында тілге сіңіп кетуі ғажап емес. Ондай сөздерді тіл өзі реттеп отырады.
Терминжасамдағы мен басты назарға алатын талап – терминнің қысқа болуы әрі мағынаны дәл беруі. Термин сөз негізгі, туынды, біріккен сөзден жасалғаны жөн. Белгілі бір затқа атау беру үшін оның сан алуан қасиет-белгілерін (сапасын, материалын, пішінін, т.б.) қатаң ескеру қажет. Осы айтқандар негізінде терминдерге өз тарапымнан мынадай нұсқалар ұсынамын:
| # | Орысша нұсқасы | Қазақша нұсқасы | Рейтинг |
|---|---|---|---|
| 1. | Бронь1.Брон2. | 1.Иеленім. 2. Брон | |
| 2. | Чат | Ауысжазба | |
| 3. | Визитка | Танысқы (есімхат) | |
| 4. | Блогер | Пікіргөй | |
| 5. | Батерея | Қуатөзек (қуаткөз) | |
| 6. | Субсидия | Демқаржы | |
| 7. | Банкрот, банкротство | Ныспықалыс, ныспықалу | |
| 8. | Касса1.Касса2. | 1.Қаржыжай. 2.Жиынқаржы | |
| 9. | Брифинг | Лезжиын | |
| 10. | Декларация | Жариятабыс |
Қазақ тілінің сөздік қоры мол екені белгілі. Қазақтілді ортада бұл сөздер қолданылып та жүрген болар. Оны терминдік деңгейге көтеріп отырған Нұрлан мырзаға алғысымды білдіремін.
Танысқы визиткаға сәтті балама
Қуаткөз жақсы балама
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Дизайн-әсемәр маған ұнады. Айтуға жеңіл, құлаққа жағымды естіледі. Мағынасы да толық сәйкес келіп тұр. Дизайнерді қалай атаймыз?! Әсемәрші әлде әсемәргер?!
Түзетуші, сарашы бұрын да болды. Бірақ белсенді қолданысқа енбеді-ау!