Жаңа әкімілік рәсімдік процестік кодексте «әкімшілік қалау" деген сөз тіркесі көрсетілген. Бұл - "административное усмотрение" дегеннің аудармасы.
Орысша:
6) административное усмотрение – полномочие административного Толығырақ ...органа, должностного лица принимать в установленных законодательством Республики Казахстан целях и пределах одно из возможных решений на основании оценки их законности;
Қазақша:
6) әкімшілік қалау – әкімшілік органның, лауазымды адамның Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген мақсаттарда және шектерде заңдылығын бағалау негізінде ықтимал шешімдердің бірін қабылдау өкілеттігі;
"Қалау" деген сөз өте орынсыз, ерсі көрінеді.
Аудармашы "по-своему усмотрению" дегеннен "өз қалауы бойынша" дегеннен "қалау"-ды шығарып алғаны түсінікті.
Қаншалықты дұрыс?
Менің ойымша "дискреция" сөзін қолдану керек. Ағылшын тілінде "discretion».
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Сарапшы мамандар
административное усмотрение
әкімшілік қалау - қала берсін0 %әкімшілік дискреция33 %басқа сөз іздеу керек66 %3 дауысЕскерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
«Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық" атты оқулығын қазақша аудару барысында туындаған мәселе.
Орыс тіліндегі мәтін:
"Необходимость выделения в системе (составе) собственности публичного имущества (публичной собственности) обусловлена рядом обстоятельств:
...
во-вторых, развитием Толығырақ ... основ социального государства, предполагающих деятельность публичных служб и оказание публичных услуг на базе объектов публичной собственности;
..."
Қазіргі заңнамады сөздерді қолданған кездегі аударма мәтіні:
"Меншік жүйесіндегі (құрамындағы) жария мүлікті (жария меншікті) бөлек көрсету қажеттілігі келесі жағдайларға байланысты туындайды:
...
екіншіден, жария меншік объектілері базасында жария көрсетілетін қызметтерді және жария қызметтер қызметін көздейтін әлеуметтік мемлекет негіздерін дамыту;"
Екінші абзацта қазіргі заңнамадағы қолданысқа негізделсек:
деятельность-қызмет, служба-қызмет, услуга - көрсетілетін қызмет.
Өте маңызды үш құқықтық категория бір сөзбен аталады.
Заң факультетінде студенттер түсінбей шатастырады. Заң мәтіні халыққа түсініксіз.
Әрқайсысына бөлек сөз керек.
Сондықтан ұсыныс:
Служба - қызметшілік (себебі заң бойынша госслужащий - қызметші)
Услуга - сервис
Сонда аударма былай болады:
екіншіден, жария меншік объектілері базасында жария сервистерді және жария қызметшіліктер қызметін көздейтін әлеуметтік мемлекет негіздерін дамыту;»
Деятельность - қызмет қала береді.
Орыс тіліндегі мәтін:
"Необходимость выделения в системе (составе) собственности публичного имущества (публичной собственности) обусловлена рядом обстоятельств:
...
во-вторых, развитием Толығырақ ... основ социального государства, предполагающих деятельность публичных служб и оказание публичных услуг на базе объектов публичной собственности;
..."
Қазіргі заңнамады сөздерді қолданған кездегі аударма мәтіні:
"Меншік жүйесіндегі (құрамындағы) жария мүлікті (жария меншікті) бөлек көрсету қажеттілігі келесі жағдайларға байланысты туындайды:
...
екіншіден, жария меншік объектілері базасында жария көрсетілетін қызметтерді және жария қызметтер қызметін көздейтін әлеуметтік мемлекет негіздерін дамыту;"
Екінші абзацта қазіргі заңнамадағы қолданысқа негізделсек:
деятельность-қызмет, служба-қызмет, услуга - көрсетілетін қызмет.
Өте маңызды үш құқықтық категория бір сөзбен аталады.
Заң факультетінде студенттер түсінбей шатастырады. Заң мәтіні халыққа түсініксіз.
Әрқайсысына бөлек сөз керек.
Сондықтан ұсыныс:
Служба - қызметшілік (себебі заң бойынша госслужащий - қызметші)
Услуга - сервис
Сонда аударма былай болады:
екіншіден, жария меншік объектілері базасында жария сервистерді және жария қызметшіліктер қызметін көздейтін әлеуметтік мемлекет негіздерін дамыту;»
Деятельность - қызмет қала береді.
Деятельность, Служба, услуга
қызмет, қызмет, көрсетілетін қызмет0 %қызмет, қызметшілік, сервис0 %басқа сөздер іздеу керек.100 %2 дауыс
Дұрыс мәселе көтеріп отырсыз: деятельность - қызмет, служба - қызмет, услуга - көрсетілетін қызмет болып аударылып жүр. Бұл сөздер бір мәнмәтінде кездессе, түсінуге қиындық туғызады. Алайда терминдердің синонимділігі - Толығырақ ...тілде кездесетін құбылыс. Алайда "услуга" сөзінің баламасы ретінде "сервис" сөзін алғанда не ұтамыз? "Қызметшілік" деген де тым жасанды сөз.
Ойыңызбен келісеміз. Заң мәтінінің халыққа түсінікті болуы үшін көлемді мәтінді жеңілдетіп, ықшам түрде ұсыну жағын қарау қажет.
"сервисная службаны" не қыламыз?
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
"Административное усмотрение" сөз тіркесінің "әкімшілік қалау" сөз тіркесімен аударылуын қолдау қиын. Біріншіден, қазақ тілінде -лық/-лік тұлғалы сын есім мен -у тұлғалы қимыл есімінің қосымшасы жалғанған сөз тіркеспейді ("әкімшілік негізде (тұрғыда, Толығырақ ...сипатта) қалау" деген сияқты болмаса); екіншіден, орыс тілінен "калька" түрінде аударылған. Сондықтан басқа сәтті балама іздеу керек деп ойлаймын.
"Әкімшілік қалау" нұсқасын қолдаймын (Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 29 маусымдағы № 350-VI ҚРЗ Кодексі).