Алаң
Мақалалар
Кітаптар
Библиография



Қазақтың ұлы лингвист ғалымы А.Байтұрсынұлының тамаша ғылыми еңбектері мен пікірлері тілін қастерлеген әр қазаққа үлгі, өнеге екені даусыз. Өкінішке қарай, түрлі тарихи оқиғалардың, саяси жағдайлардың тілге ықпалы көп Толығырақ ...жайларға мүмкіндік бермей отырғаны жасырын емес. Оның үстіне әлемдегі технологияның, ғылымның үздіксіз дамуымен келген шеттілдік терминдердің бәріне қазақ тілінде балама табу мүмкін емес. Сондықтан жат сөздерді барынша өз тілімізге икемдеу - кезек күттірмейтін іс болмақ.
Сәлеметсіз бе! Пікіріңізге рақмет! Айтқан ойыңызды да қолдаймыз. Осы мәселген байланысты туыстас түркі тілдерінде -ция жұрнағының қолданысына назар аудардық. Мысалы, түрік тілінде станция-istation, деформация-deformasyon түрінде қолданылса, көршілес өзбек, қырғыз тілдерінде Толығырақ ... орыс тілінің жұрнағына басымдық берілген. Сіз айтқандай, қисынға келетін біреуін бекіту үшін негізге алатын құжат болуы керек. Қазіргі кезде шеттілдік терминдерді қазақ тіліне бейімдеу ережесін әзірлеу қолға алынып жатыр. Сонда бәрімізді мазалап жүрген біраз мәселе шешімін табады деген үміттеміз. Қазақ тілінде станция-станса деп бекітілді және қолданыста бар. Сол сияқты -ция жұрнағымен аяқталатын аударылмайтын шеттілдік терминдерді осы үлгімен бейімдесе болатын шығар. Бұл әбден талқылауды қажет ететін маңызды мәселе болғандықтан, асаығыс пікір айтуға болмайды.
Табылмаса да, бастысы – сөздерді қазақ тілінің дыбыстық және грамматикалық заңдылықтарына сай бейімдеу. Бұрынғы тәжірибеге сүйенсек, кірме сөздерді қазақшаға табиғи түрде икемдеуге болады. Мысалы, станция – ыстанса, индукция – үндіксе, инспекция – ініспексе деп өзгертілген.
Дұрыс айтасыз, ағылшынның «tion» (шн / situation), орыстың «ция» (ситуация) сөздерін, жер атауынан басқа, сөздің жуан жіңішкесіне қарай -са/-се жұрнағын алып қолдану керек деп есептеймін. Мысалы: Апелляция- апеләсе, Гравитация - гравитаса, индукция -индүксе, инновация- иноваса