Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.

Сарапшы мамандар

ағылшынның «tion» (шн / situation), орыстың «ция» (ситуация) деп бітетін 50 мыңдай сөзі бар екен. біздің қазақ тіліне де осындай әмбебап жұрнақ табылмай ма екен? дәл табыла қоймас, бірақ қисынға келетін біреуін таңдап, бекітсе...
  • Бақытгүл Ысқақова 1 жыл бұрын

    Сәлеметсіз бе! Пікіріңізге рақмет! Айтқан ойыңызды да қолдаймыз. Осы мәселген байланысты туыстас түркі тілдерінде -ция жұрнағының қолданысына назар аудардық. Мысалы, түрік тілінде станция-istation, деформация-deformasyon түрінде қолданылса, көршілес өзбек, қырғыз тілдерінде Толығырақ ... орыс тілінің жұрнағына басымдық берілген. Сіз айтқандай, қисынға келетін біреуін бекіту үшін негізге алатын құжат болуы керек. Қазіргі кезде шеттілдік терминдерді қазақ тіліне бейімдеу ережесін әзірлеу қолға алынып жатыр. Сонда бәрімізді мазалап жүрген біраз мәселе шешімін табады деген үміттеміз. Қазақ тілінде станция-станса деп бекітілді және қолданыста бар. Сол сияқты -ция жұрнағымен аяқталатын аударылмайтын шеттілдік терминдерді осы үлгімен бейімдесе болатын шығар. Бұл әбден талқылауды қажет ететін маңызды мәселе болғандықтан, асаығыс пікір айтуға болмайды.

  • Қыр Баласы 1 жыл бұрын

    Табылмаса да, бастысы – сөздерді қазақ тілінің дыбыстық және грамматикалық заңдылықтарына сай бейімдеу. Бұрынғы тәжірибеге сүйенсек, кірме сөздерді қазақшаға табиғи түрде икемдеуге болады. Мысалы, станция – ыстанса, индукция – үндіксе, инспекция – ініспексе деп өзгертілген.

  • Дұрыс айтасыз, ағылшынның «tion» (шн / situation), орыстың «ция» (ситуация) сөздерін, жер атауынан басқа, сөздің жуан жіңішкесіне қарай -са/-се жұрнағын алып қолдану керек деп есептеймін. Мысалы: Апелляция- апеләсе, Гравитация - гравитаса, индукция -индүксе, инновация- иноваса

Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Пән сөздерін жасауда А. Байтұрсынұлының мына бір сөзін қаперде ұстағанымыз дұрыс шығар деп ойлаймын:

Тіл тазалығы дейтініміз - ана тілдің сөзін басқа тілдің сөзімен шұбарламау. Басқа тілден сөз тұтыну қажет болса, Толығырақ ...жұртқа сіңіп, құлақтарына үйір болған, мағынасы халыққа түсінікті сөздерді алу.
Орыстың жақсы жазушыларын алсақ, олар көбінесе мынау түрлі сөздерден қашқан:

а. Ескірген сөздерге жоламаған.
ә. Жаңадан шыққан сөздерден қашқан.
б. Өз тілінде бар сөздің орнына басқа жұрттан сөз алудан қашқан.
в. Жергілікті сөздерге, яғни бір жерде айтылып, бір жерде айтылмайтын сөздерге жоламаған.

Қазақ әдебиеті қатып - пісіп жетпеген уақытта біз қазақ сөзін ескі, жаңа деп талғамаймыз, жергілікті сөз екен деп, ол жағынан
қатал қарап, қашып тұрмаймыз. Жалғыз-ақ біздің мықтап қашатынымыз жатшылдық (жат сөзшілдік).
Біз сияқты мәдениет жемісіне жаңа аузы тиген жұрт өз тілінде жоқ деп мәдени жұрттардың тіліндегі даяр сөздерді алғыштап, ана тілі мен жат тілдің сөздерін араластыра-араластыра ақырында ана тілінің қайда кеткенін білмей айрылып қалуы ықтимал. Сондықтан мәдени жұрттардың тіліндегі әдебиеттерін, ғылым кітаптарын қазақ тіліне аударғанда ПӘН СӨЗДЕРІНІҢ даярлығына қызықпай, ана тілімізден қарастырып сөз табуымыз ке­рек. Сонда біздің әдебиетіміздің тілі таза болып, жоғарыда айтылған талғау салтының шарты орындалған болады.

(Әдебиет танытқыштан алынды)
  • Бақытгүл Ысқақова 1 жыл бұрын

    Қазақтың ұлы лингвист ғалымы А.Байтұрсынұлының тамаша ғылыми еңбектері мен пікірлері тілін қастерлеген әр қазаққа үлгі, өнеге екені даусыз. Өкінішке қарай, түрлі тарихи оқиғалардың, саяси жағдайлардың тілге ықпалы көп Толығырақ ...жайларға мүмкіндік бермей отырғаны жасырын емес. Оның үстіне әлемдегі технологияның, ғылымның үздіксіз дамуымен келген шеттілдік терминдердің бәріне қазақ тілінде балама табу мүмкін емес. Сондықтан жат сөздерді барынша өз тілімізге икемдеу - кезек күттірмейтін іс болмақ.

Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.

Барлық қатысушылар

Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.