"Астана ақшамы" газетінің 15-мамырдағы санында Ораз Жүнісұлы Жүніс мырзаның "Зиянды үрдіс немесе тілімізді кері мағыналы сөздермен "байыту" қашан тоқтайды?" деген мақаласы жарық көрді. Мақала авторы «аңдатпа», «балама», «дәлелдеме», «екпе» Толығырақ ...т.с.с. терминдерді талдай отырып, «аңдатпа-аңдату, балама» – бүкіл дамыған елдер қолданатын халықаралық термин «альтернативаның» қазақшасы, «дәлелдеме» – дәлел, «екпе» – егу" дегенді білдіреді деп түсінуге тиістісіз. Мұндай өзгерістер қазақша білмейтін басқа диаспора өкілдері мен қалада өсіп, ана тілінен мақұрым қалғандардың мемлекеттік тілді үйренулеріне де кедергі келтіруде деп дабыл қағады.
Автор: "...кейде БАҚ-тарға оларды жасау және насихаттау арқылы қазақ тілін дәлдіктен, нақтылықтан, ұғынылықтан айыр, сөйтіп оны халық түсінбейтін жағдайға жеткіз деп біреу бұйрық берген бе деп те қалады екенсіз. Олай болуы мүмкін емес. Бірақ кері сөздер болса молайып барады, - дей келіп:
"Мысалға жүгінейік… «А», «Ә» әріптерінен: аялдама, анықтама, айқындама, айналма, әдістеме, әзірлеме, т.б. Айтпақшы, бұл дыбыстан басталатын «алқа» деген термин пайда болды. Өзі керемет. Ол бұрынғыдай (қазір де солай ғой) қыз-келіншектердің мойнына тағатын әшекей ғана емес, халықаралық термин «коллегияны» да білдіреді, - деп сынайды. Ал Сіз ҚАЛАЙ ОЙЛАЙСЫЗ?
Мақаламен толық танысқыңыз келсе файлды жүктеп алыңыз!
Maqala avtorynyń pikirine qosylamyn. Termınderge aýdarma jasaımyz dep qazaq tiliniń ózine tán qundylyǵyn joǵaltyp almaýymyz kerek sıaqty.
Oraz Júnisulynyń maqalasynda kóterilgen másele durys-aq! Biraq barlyq aıtylǵan oı-pikirge qosyla almaımyn. Avtor -ma, -me, -pa, -pe, -ba, -be jurnaqtary arqyly jasalǵan sózderdi bolymsyzdyq maǵynany bildiretin sózder retinde ǵana qabyldap Tolyǵyraq ...tur. Shyn máninde, joǵaryda atalǵan jurnaqtar túrki tilderinde zat esim jasaıtyn ónimdi jurnaqtar qatarynda burynnan qoldanylyp keledi. Mysaly, qyrǵyz tilinde "azǵyrma"(azǵyrǵysh), ózbek tilinde "aǵdarma"(aýdarma), túrikmen tilinde "ǵatlama"(qattama) jáne t.b. Orhon-enıseı jazba eskertkishterinde de bul jurnaqtar -- zattyń ornyn, ataýyn bildiretin týyndy sózder jasaıtyn jurnaqtar. Olaı bolsa, bul ónimdi jurnaqtardyń sózjasamdyq qabileti asa joǵary bolǵandyqtan, aldaǵy ýaqytta da sátti termınder jasaýda qoldanyla berse, onyń esh qateligi bola qoımas dep oılaımyn.
Oraz myrza synǵa alǵan "aıaldama" sózi -- óte sátti jasalǵan sóz. Orys tilindegi "ostanovka" toqtap, turyp qalý degendi bildirse, al qazaq tilindegi balamasynyń maǵynasy aldeqaıda naqtyraq, ıaǵnı, kólik bolsa da, Tolyǵyraq ...adam bolsa da bul jerde sál ǵana aıaldaıdy, kidiredi, aıaldamada toqtap, turyp almaıdy. Avtorǵa unamaı turǵan -ma sózjasamdyq jurnaǵy týraly munyń aldynda aıtyp ótkenmin. "Tinesi oǵly ıatyǵma Beńligek taǵyǵ -- Tinesi ulynyń jataǵy Beńligek taýy. Iatyǵma (jataq), ıat (jatý) -ma jurnaǵy jalǵanyp zat esim jasap tur" (A.Esenqulov. "Kóne túrki jazba eskertkishterindegi qosymshalar" 78-b)
Басқа пікірлерді көрсету