Дефинициясы1. Jalǵan teńge balyqtar – tuqy tuqymdasyna jatatyn, uzyndyǵy 10–12 sm-den aspaıtyn usaq, kásiptik mańyzy joq balyq túri. Shyǵys Azıaádan (Qytaı, Amýr alaby) Qazaqstan sý qoımalaryna 1950 jyldary kezdeısoq ákelingen. Invazıvti balyq. Qazirgi tańda Balqash-Alakól jáne Aral-Syrdarıaá alaptarynda keń taralǵan. Ol jergilikti shabaqtar sekildi sý túbindegi usaq jándiktermen qorektenedi.
2. Etımologıasy: abbotına (eponım. James Francis Abbott) – «Djeıms Frensıs Ebbot»
3. Ózbek: abbotinlar
4. Túrik: abbotinler
5. Aǵylshyn: abbotines
6. Nemis: abbots
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Tamaq ónerkásibi jáne turmystyq qyzmet, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń m.a. 2020 jylǵy 9 qazandaǵy № 252 buıryǵy. ... Ózen abbotınasy ...
10. Usynystar: sózdiń anyqtamasyna jáne shyǵý tegine sáıkes kisi esimimen atalǵan termındi, onyń ústine bul balyq túri o bastan jergilikti bolmaýy sebepti, túpnusqalyǵyn negizge alyp "abbotın", kópshe túrde "abbotınder" bolyp bekitilýin usynamyz.

Дефинициясы1. aberasıa — ıhtıologıaıa men balyq sharýashylyǵynda balyqtardyń qurylymynda, reńinde, genetıkalyq kodynda nemese minez-qulqynda baıqalatyn bıologıalyq normadan kez kelgen aýytqý. Tar ǵylymı maǵynada bul termın genetıkalyq aqaýlardyń, ýytty zattardyń nemese ınkýbasıa jaǵdaılarynyń buzylýynan týyndaıtyn morfologıalyq kemistikterdi (qańqa deformasıasy) jáne hromatıkalyq anomalıalardy (álbınızm, melanızm) sıpattaıdy. Akvaósirýde (jasandy balyq ósirýde) bul qubylys ýyldyryq pen shabaqtardyń ólim-jitimin arttyratyn mańyzdy faktor retinde qarastyrylady.
2. Etımologıasy: aberasıaá (lat. ab) — «bóliný», «alystaý», «shetteý», (lat. errare) — «adasý», «jańylysý», «kezý», «qatelesý».
3. Ózbek: aberatsiya
4. Túrik: sapma
5. Aǵylshyn: aberration
6. Nemis: aberration
7. Bekitilgen nusqasy: aberasıa (2017), aberasıa (2018), jaryq aberasıasy (2018), optıkalyq júıe aberasıasy (2018), sferalyq aberasıa (2018)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Medısına, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 9 sáýirdegi № 502-V QRZ. ... «Atmosferalyq aýany qorǵaý týraly»: bıologıalyq jáne hımıalyq lastaný faktorlarynyń tiri organızmderde genetıkalyq ózgerister (hromosomalyq aberasıalar) týdyrý deńgeıiniń monıtorıńi ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 954 Jarlyǵy. ... Semeı ıadrolyq qaýipsizdik aımaǵynda ekologıalyq ahýaldy baǵalaý jáne turǵyndardyń densaýlyǵyn baqylaý (hromosomalyq aberasıalar jıiligin zertteý) ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI QRZ Ekologıalyq kodeksi. ... Qorshaǵan ortaǵa ýytty jáne mýtagendik áserdi baǵalaý ólshemsharttary, aberranttyq metafazalardyń paıyzdyq úlesi, jasýshalar deńgeıindegi aberasıa spektri ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 20 qazandaǵy № QR DSM-140/2020 buıryǵy. ...
Zerthanalyq dıagnostıka standarttary: mýtagendik jáne radıasıalyq áserdi bıologıalyq ındıkasıaálaý, hromosomalyq aberasıalardy taldaý qyzmetteriniń tarıfi ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 15 jeltoqsandaǵy № QR DSM-272/2020 buıryǵy. ... (hromosomalyq aberasıalar) ...
10. Usynystar: sózdiń anyqtamasy men qoldanysyn eskere kele, uqsas úderis túrinde bir sózdiń kóp saladaǵy qoldanysyn eskere, bul saladaǵy ereksheligin kórsete otyryp "túr aýytqýy" termınin bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Abıoseston — sý ekojúıelerindegi (ózen, kól, teńiz) sý massasynda qalqyp júretin, shyǵý tegi organıkalyq jáne beıorganıkalyq bolyp keletin óli bólshekterdiń jıyntyǵy. Akademıalyq gıdrobıologıada bul uǵym sý quramyndaǵy maıda mıneraldy qosyndylardy (qum, saz, tunba) jáne ósimdikter men janýarlardyń ydyraý ónimderinen turatyn derıvterdi (detrıt nemese trıpton) sıpattaý úshin qoldanylady. Abıoseston tiri organızmder jıyntyǵy sanalatyn bıosestonmen birge sýdyń jalpy sestonyn quraıdy jáne sý aıdyndarynyń móldirligine, jaryq rejımine, sondaı-aq súzgish aǵzalardyń qorektený prosesterine tikeleı áser etetin mańyzdy ekologıalyq faktor bolyp tabylady.
2. Etımologıasy: abıoseston (grek. a) — "teris bólshek", (grek. bios ) — "tirshilik", (grek. sestos ) — "elekten ótkizilgen".
3. Ózbek: abioseston
4. Túrik: abioseston
5. Aǵylshyn: abioseston
6. Nemis: abioseston
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: –
10. Usynystar: sózdiń anyqtamasy men qoldanysyn eskere kele. grekshe túbirlerge mán bere otyryp "tiri qalytqy" - "bıoseston", al "óli qalytqy" - "abıoseston" dep qarastytyryp "óli qalytqy" nusqasyn termın retinde bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Abıotıkalyq melıorasıaá — bul adamnyń tehnıka men hımıanyń kómegimen jerdiń, sýdyń fızıkalyq-hımıaályq jaǵdaıyn tikeleı ózgertýi.
2. Etımologıasy: abıotıkalyq (grek. a + bios) — "beı+ómir, tirshilik", melıorasıaá (lat. melior) — "jaqsartý", "jaǵdaıdy ońtaılandyrý".
3. Ózbek: abiotik melioratsiya
4. Túrik: abiyotik ıslah
5. Aǵylshyn: abiotic land reclamation
6. Nemis: abiotische melioration
7. Bekitilgen nusqasy: abıotıkalyq núkte (2022), sýarmalaý melıorasıaásy (2022), melıorasıaályq orman daqyldary (2022), bıologıalyq melıorasıaá (2022)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer kodeksi (12-bap, 28-tarmaqsha).Jerdi melıorasıaálaý (melıorasıaá) — jerdiń qunarlylyǵyn, ónimdiligin túbegeıli jaqsartýǵa baǵyttalǵan gıdrotehnıkalyq, mádenı-tehnıkalyq, hımıalyq, agroorman-melıorasıaályq, agrotehnıkalyq jáne uıymdyq-sharýashylyq is-sharalar kesheni.
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Orman kodeksi (96-bap, 1-tarmaq). Ormandardy qorǵaý olardy órtterden, zańsyz kesýlerden, ... sondaı-aq qolaısyz abıotıkalyq jáne bıotıkalyq faktorlardyń ózge de zıandy áserlerinen qorǵaý jónindegi órtke qarsy, kúzet, bıotehnıkalyq jáne ózge de is-sharalardy qamtıdy
10. Usynystar: sózdiń anyqtamasy men qoldanysyn eskere kele, grekshe túbirlerge mán bere otyryp "tabıǵı qunarlandyrý" - "prırodnoe melıorasıaá", al "beıtabıǵı qunarlandyrý" - "abıotıkalyq melıorasıaá" dep qarastytyryp "beıtabıǵı qunarlandyrý" nusqasyn termın retinde bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Baıyrǵy ıhtıofaýna – naqty bir sý ekojúıesinde adamnyń qatysýynsyz, tabıǵı evolúsıalyq damý nátıjesinde qalyptasqan baıyrǵy balyq túrleriniń jıyntyǵy. Ol belgili bir geografıalyq aımaqtyń gıdrologıalyq jáne klımattyq jaǵdaılaryna tolyq beıimdelgendigimen sıpattalady. Ekologıalyq tepe-teńdikti saqtaý men sý bıoártúrliligin qorǵaýda, ásirese syrttan ákelingen ınvazıvti túrlerdiń yqpalynan qorǵaý turǵysynan, bul popýlásıaányń mańyzy óte joǵary.
2. Etımologıasy: aborıgennaıa (lat. ab+origo) – «bastaý», «shyǵý tegi», «túpnegiz», ıhtıofaýna (grek. ichthys, lat. Fauna) – «balyq»+ «janýarlar áleminiń jıyntyǵy».
3. Ózbek: mahalliy ixtiofauna
4. Túrik: yerli balık faunası
5. Aǵylshyn: native ichthyofauna
6. Nemis: die aborigine der Ichthyofauna
7. Bekitilgen nusqasy: aborıgendik túrler (2022), jergilikti tuqymdar (2022), aborıgen (2018)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593-II. ... balyq resýrstary, ózge de sý janýarlary ... deńgeıin saqtaý ... ıhtıofaýnanyń túrlik quramy men jaı-kúıi ...
2) Qyzylorda oblysy ákimdiginiń qaýlysy 2019 jylǵy 5 aqpandaǵy № 1318. ... Jergilikti mańyzy bar balyq sharýashylyǵy sý aıdyndarynyń jáne (nemese) ýchaskeleriniń tizbelerin bekitý týraly ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. buıryǵy 2015 jylǵy 27 aqpandaǵy № 18-04/148.... sý aıdyndarynyń ónimdiligin arttyrý, ıhtıofaýnanyń quramyn jaqsartý ... balyqtandyrý maqsatynda ...
10. Usynystar: sózdiń anyqtamasy men etımologıasyn saralaı otyryp, zańnamadaǵy qoldanysyn eskere kele "jergilikti balyqtar álem" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Jergilikti balyq túrleri — bul belgili bir sý aıdynynda, ózende nemese aımaqta adamnyń kómeginsiz, tabıǵı túrde ejelden beri ósip-ónip jatqan balyqtar.
2. Etımologıasy: aborıgennye (lat. ab, origo) — " o bastan", "týmysynan"
3. Ózbek: baliqlarning mahalliy turlari
4. Túrik: yerli balık türleri
5. Aǵylshyn: native fish species
6. Nemis: aborigine fischarten
7. Bekitilgen nusqasy: aborıgendik túrler (2022), jergilikti tuqymdar (2022), toǵan balyǵy (2024)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593-II (Janýarlar dúnıesin qorǵaý týraly).... Balyq sharýashylyǵy melıorasıaásy ... qundy balyq túrleriniń ýyldyryq shashý oryndaryn, jergilikti popýlásıaálardyń qonys aýdarý joldaryn saqtaý ...
2) Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń qaýlysy 2017 jylǵy 14 naýryzdaǵy № 57.... Bekitilgen sý qoımalarynyń ıhtıofaýnasyn zertteý ... jergilikti balyq túrleriniń (sazan, kókserke, taban) zańsyz aýlanýyna jol bermeý jáne olardyń ósimin molaıtý ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń buıryǵy 2015 jylǵy 13 naýryzdaǵy № 18-03/211.... Sý aıdyndaryn jáne (nemese) ýchaskelerdi balyqtandyrý ... jergilikti balyq túrleriniń tabıǵı popýlásıaásyna qaýip tóndiretin ... jat túrlerdi jiberýge jol bermeý ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń buıryǵy 2023 jylǵy 31 mamyrdaǵy № 183.... Ǵylymı-zertteý maqsatynda balyq aýlaý ... sý ekojúıesindegi jergilikti balyq túrleriniń bıologıalyq negizdemesin, jynystyq jáne jas quramyn anyqtaý ...
10. Usynystar: sózdiń anyqtamasy men zańnamalyq qujattardaǵy qoldanysyn, jeke sózder tirkesinde buryn-sońdy bekitilýin eskere kele "jergilikti balyq túrleri" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Absolúttik ósimtaldyq – balyq analyǵynyń ýyldyryq shashý kezeńi aldynda onyń analyq bezderinde (ýyldyryq joldarynda) damıtyn barlyq ýyldyryq túıirshikteriniń jalpy naqty sany.Bul kórsetkish belgili bir daranyń bir kóbeıý maýsymyndaǵy jeke reprodýktıvti múmkindigin sıpattaıdy jáne balyqtyń jasyna, uzyndyǵyna ári salmaǵyna proporsıonaldy túrde ósip otyrady.
2. Etımologıasy: absolútnaıa (lat. absolutus) – «múldem», «kámil»,,«tolyq», «táýelsiz».
3. Ózbek: mutlaq unumdorlik
4. Túrik: mutlak doğurganlık
5. Aǵylshyn: absolute fertility
6. Nemis: absolute fruchtbarkeit
7. Bekitilgen nusqasy: nekeniń netto ósimtaldylyǵy (2025), absolút qýańshylyq (2022), absolútti ylǵaldylyq (2021)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593-II. ... janýarlar dúnıesi obektileriniń ósimtaldyq qabiletin jáne olardyń ekologıalyq júıelerdegi turaqtylyǵyn saqtaý ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıalyq kodeksi 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI QRZ. ... bıologıalyq resýrstardyń tabıǵı qaıta ónimdilik jáne ósimtaldyq qabiletterin saqtaý ... ekologıalyq shegin (syıymdylyǵyn) aıqyndaý ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń buıryǵy 2015 jylǵy 13 naýryzdaǵy № 18-03/211. ... balyq ósirý-melıorasıaályq jumystar ... balyqtardyń ósimtaldyq deńgeıin arttyrý ... aýlaýdyń shekti kólemderin belgileý ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń buıryǵy 2022 jylǵy 23 maýsymdaǵy № 220. ... tuqymdyq ónimdilik ... ósimdikter popýlásıaásynyń tabıǵı qaıta ósimtaldyq qabiletiniń sheginen aspaýyn baqylaý ...
10. Usynystar: sózdiń mánisin, shyǵý tegin eskere kele "ósimtaldyq shegi" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Balyqtardyń absolúttik jasy – balyq dernásiliniń ýyldyryqtan jaryp shyqqan sátinen bastap, onyń aýlanǵan nemese ólgen ýaqytyna deıingi ótken naqty kúntizbelik ýaqyt kezeńi.Ihtıologıaıada bul kórsetkish shartty jas toptarynan (bir jasar, eki jasar jáne t.b.) aıryqshalanyp, naqty ýaqyt ólshemderimen — jyldarmen, aılarmen jáne kúndermen órnekteledi. Kórsetkish balyqtyń qatty qurylymdaryndaǵy (qabyrshaq, otolıt, jalpaq súıekter) jyldyq saqınalardy taldaý arqyly anyqtalady.
2. Etımologıasy: absolútnyı (lat. absolutus) – «múldem», «kámil»,,«tolyq», «táýelsiz».
3. Ózbek: baliqlarning mutlaq yoshi
4. Túrik: balıkları memnun etmek mutlak
5. Aǵylshyn: the absolute age of pisces
6. Nemis: das absolute alter der fische
7. Bekitilgen nusqasy: absolútti ylǵaldylyq (2021), absolút qýańshylyq (2022), balyq pastysy (2024)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń buıryǵy 2022 jylǵy 21 qazandaǵy № 659. ... balyqtyń jasy – ómiriniń tolyq jasynyń sany arabtyń sanymen, qurtshabaqtyń jasy – 0+ belgilenedi ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń buıryǵy 2015 jylǵy 24 shildedegi № 18-03/685. ... Balyqtyń túri. Balyqtyń jasy (aımen nemese jylmen). Balyqtyń salmaǵy (kılogrammen) ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. buıryǵy 2015 jylǵy 27 aqpandaǵy № 18-04/148. ... balyq resýrstarynyń quramyn, jas ereksheligin, jynystyq qurylymyn, ósý qarqynyn jáne balyqtardyń qońdylyǵyn anyqtaý ...
4) Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń qaýlysy 2023 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy № 291. ... bekire tuqymdas balyqtardyń jas toptary boıynsha popýlásıaályq qurylymyn zertteý, ýyldyryq shashý tıimdiligin baǵalaý ...
10. Usynystar: sózdiń qoldanysyn, mánin eskere kele "balyqtyń naqty jasy" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Balyq avtolızi – balyq aýlanǵannan keıingi bulshyqet tinderinde mıkroorganızmderdiń qatysýynsyz, menshikti ishki fermentterdiń áserinen júretin bıohımıalyq ózdiginen ydyraý prosesi.
2. Etımologıasy: avtolız (grek. αὐτός +lýsis) – "ózdiginen", "ydyraý", "bosaý".
3. Ózbek: baliqning avtolizi
4. Túrik: balık otolizi
5. Aǵylshyn: autolysis of fish
6. Nemis: autolyse des fisches
7. Bekitilgen nusqasy: avtolız (2018)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty qorǵaý mınıstriniń buıryǵy 2021 jylǵy 25 mamyrdaǵy № 178.
... tamaq pepsınin avtolız ádisimen alýdyń tehnologıalyq prosesin júrgizý ... ónimdi standartty belsendilikke deıin jetkizý ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń buıryǵy 2017 jylǵy 12 mamyrdaǵy № 277. ... ishki organdardyń shirý ózgeristeri, aýtolız (avtolız) ... sot-medısınalyq zerthanalyq zertteýlerdiń kúrdelilik sanattary ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary - Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń buıryǵy 2017 jylǵy 3 naýryzdaǵy № 95. ... Balyq jáne balyq ónimderiniń qaýipsizdigine qoıylatyn talaptar ... tabıǵı tin qurylymynyń buzylýy ... bulshyqet tinderiniń bosaýy ...
4) Keden odaǵynyń Tehnıkalyq reglamenti (TR KO 040/2016) «Balyq jáne balyq ónimderiniń qaýipsizdigi týraly».
... shıkizat sapasy ... balyqtyń óz fermentteriniń áserinen tabıǵı qasıetterin joǵaltýy ... ónimniń totyǵý jáne buzylý kórsetkishteri ...
10. Usynystar: sózdiń zańnamalyq qujattardaǵy qoldanysyn, etımologıasy men mánin eskere kele "balyq avtolızi" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Sýdyń jemirligii (balyq sharýashylyǵynda) – sýdyń hımıalyq quramy men fızıkalyq-hımıaályq qasıetteriniń (pH deńgeıi, erigen gazdar, tuzdar men aýyr metaldar konsentrasıaásy) balyqtar men basqa da gıdrobıonttardyń organızmine zıandy, ýytty nemese joıýshy áser etý qabileti.
2. Etımologıasy: agressıvnost(lat. aggredi) – «shabýldaý», «jemirý», «áreket etý»
3. Ózbek: suvning agressivligi
4. Túrik: suyun saldırganlığı
5. Aǵylshyn: water aggressiveness
6. Nemis: aggressivität des wassers
7. Bekitilgen nusqasy: jemirlik (hım.) (2004), jebirlik (hım.) (2006)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 1997 jylǵy 16 shildedegi № 167-I (QR Qylmystyq kodeksi). ... Qylmystyq jaýaptylyqty jeńildetetin mán-jaılar ... kináli adamnyń naqtyly jasy ... qylmys jasaýǵa májbúr etý ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń normatıvtik qaýlysy 2002 jylǵy 11 sáýirdegi № 4. ... Eger sot isti qaraý kezinde kámeletke tolmaǵan adamnyń naqtyly jasy anyqtalmaǵan jaǵdaıda ... týǵan jylynyń sońǵy kúni ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2003 jylǵy 9 shildedegi № 481-II (QR Sý kodeksi). ... Jer asty sýlarynyń hımıalyq quramy men sapasy ... sýdyń jemirligi (agressıvtiligi) ... qorshaǵan ortaǵa zıandy áserin tıgizbeý ...
4) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2003 jylǵy 20 maýsymdaǵy № 442-II (QR Jer kodeksi). ... Topyraqtyń tehnogendik lastanýy ... grýnt jáne jer asty sýlarynyń jebirligi ... jer ýchaskeleriniń qunarlylyǵyn qalpyna keltirý ...
10. Usynystar: sózdiń mánin, termınúmitkerdiń anyqtamasyn saralaı otyryp, "jemir", "jebir" sózderiniń arasyndaǵy jaryspalyqty ańǵardyq. Durysy - qatty nárse "jebir" bolady da, suıyq nárse "jemir" keledi. Máselen, aıaqtyń ókshesi jebir bolsa, sý jardy jemiredi. Sondyqtan "sýdyń jemirligi" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Adekvattylyq – zerttelip otyrǵan obektige, belgili bir jaǵdaıǵa, erejege nemese ólshemsharttarǵa tolyq sáıkestikti, teńdikti jáne úılesimdilikti bildiretin uǵym.
2. Etımologıasy: adekvatnyı (lat. adaequatus) – «teńestirilgen», «para-par etilgen».
3. Ózbek: adekvat
4. Túrik: uygun
5. Aǵylshyn: adequate
6. Nemis: adäquat
7. Bekitilgen nusqasy: saıma-saı (fılos.) (2009), barabar baqylaý (ındýstr. ınnovas.) (2014)
8. Qoldaný salasy: Bıologıa, Zańtaný, Sý sharýashylyǵy, İs júrgizý jáne muraǵat isi, Ekologıa, Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 1994 jylǵy 27 jeltoqsandaǵy Azamattyq kodeksi (Jalpy bólim). ... Óz mindettemelerin buzǵan tarap ekinshi tarapqa keltirilgen shyǵyndardy jáne negizsiz tapqan tabystaryn barabar mólsherde tolyq óteýge mindetti...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jylǵy 23 qarashandaǵy № 414-V Eńbek kodeksi. ... Jumys berýshi qyzmetkerler úshin olardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etetin laıyqty eńbek jaǵdaılaryn jasaýǵa, sondaı-aq atqarǵan jumysyna adekvatty aqy tóleýge mindetti...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵy 29 maýsymdaǵy № 351-VI Ákimshilik rásimdik-prosestik kodeksi. ... Ákimshilik organnyń nemese laýazymdy adamnyń qabyldaǵan sheshimi istiń naqty mán-jaılaryna jáne zań talaptaryna tolyq sáıkes kelýi tıis...
10. Usynystar: kórsetilgen anyqtama men sózdiń qoldanysyn eskerek kele "saıma-saı" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Akvarıým – sý organızmderin (balyqtar, omyrtqasyzdar, ósimdikter, qosmekendiler men baýyrymen jorǵalaýshylar) ustaýǵa, ósirýge, olardyń ómir súrý áreketin zertteýge jáne kópshilikke kórsetýge arnalǵan, sýmen toltyrylǵan, móldir qabyrǵalary bar jasandy ekologıalyq júıe nemese tehnıkalyq qurylǵy.
2. Etımologıasy: akvarıým (lat. aqua+arium) – «sý»+«oryn, meken, qoıma, ydys».
3. Ózbek: akvarium
4. Túrik: akvaryum
5. Aǵylshyn: aquarium
6. Nemis: aquarium
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI Ekologıalyq kodeksi. ... Zoologıalyq koleksıalardy (janýarlar dúnıesi obektileriniń, onyń ishinde haıýanattar baqtarynyń, sırkterdiń, zoologıalyq pıtomnıkterdiń, akvarıýmdardyń, okeanarıýmdardyń jabaıy janýarlarynyń jınaǵyn) qurý jáne tolyqtyrý janýarlardy tabıǵı ortadan alý arqyly júzege asyrylady...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2014 jylǵy 5 shildedegi № 235-V Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksi. ... Janýarlardy, sonyń ishinde haıýanattar baqtaryndaǵy, sırkterdegi, omartalardaǵy, akvarıýmdardaǵy janýarlardy veterınarıaályq (veterınarıaályq-sanıtarıaályq) qaǵıdalar men veterınarıaályq normatıvterge sáıkes ustaý, ósirý jáne paıdalaný talaptaryn buzý ákimshilik jaýaptylyqqa ákep soǵady...
3) Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń 2021 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 97-VII Zańy. ... Janýarlardy mádenı oıyn-saýyq maqsattarynda paıdalanýǵa qoıylatyn talaptardy aıqyndaý kezinde zoobaq, haıýanattar baǵy, akvarıým, okeanarıým, baseın jáne basqa da janýarlardy ustaý obektileriniń qaýipsizdik normalary eskerilýi tıis...
10. Usynystar: kórsetilgen anyqtama men sózdiń qoldanysyn eskere kele "akvarıým" sózine bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Akvedýk – bul sý kózderinen eldi mekenderge, sýarý júıelerine nemese ónerkásip oryndaryna sý jetkizýge arnalǵan kópir tárizdi sý ótkizgish qurylys.
2. Etımologıasy: akvedýk (lat. aqua, duco) – "sý", "júrgizemin".
3. Ózbek: su kemeri
4. Túrik: su kemeri
5. Aǵylshyn: aqueduct
6. Nemis: aquädukt
7. Bekitilgen nusqasy: tarnaý (sý shar.) (2005), sýjetek naýasy (2021)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń Ókimi 1999 jylǵy 22 qańtar N 4a-ó. ... 2506 Gıdravlıkalyq mashınalar, sýjetekter jáne sý pnevmo ...
2) Jyljymaıtyn múlik obektilerin memlekettik tehnıkalyq zerttep-qaraý jónindegi nusqaýlyǵyn bekitý týraly buıryq. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstriniń 2023 jylǵy 9 maýsymdaǵy № 367 buıryǵy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2023 jylǵy 9 maýsymda № 32746 bolyp tirkeldi. ...Osy Nusqaýlyqta mynandaı termınder paıdalanylady: 1) akvedýk... .
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysy 1999 jylǵy 2 maýsym N 698. ... Gıdravlıkalyq mashınalar, 15 sýjetekter jáne sý pnevmoavtomatıkasy ... .
4) Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2011 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 543 Buıryǵy. ... (qoǵamdyq ǵımarattar, akvedýkter) ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstriniń m.a. 2017 jylǵy 6 qańtardaǵy № 2 buıryǵy. ...(sıfondy qudyqtar, akvedýktar, dúkerler, sarqyramalar jáne sý shyǵaratyn qurylystar)...
10. Usynystar: kórsetilgen sózdiń anyqtamasy men qoldanysyn zerdeleı kele, sózdiń jańalyǵy men aqparattylyǵyn negizge ala otyryp "sýjetek" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Akklımatızasıaá – bul organızmniń jańa, úırenshikti emes klımattyq-geografıaályq jaǵdaılarǵa beıimdelý (úırenisý) prosesi.
2. Etımologıasy: akklımatızasıaá (lat. Ad+ grek, klima) – «jaqyndaý», «baǵyttalý», «beıimdelý» +«eńistik»
3. Ózbek: iqlimlashish
4. Túrik: iklimlendirme
5. Aǵylshyn: acclimatization
6. Nemis: akklimatisierung
7. Bekitilgen nusqasy: jersindirý (bıol.) (1971), janýarlardy jersindirý (2021), taýly aımaqqa jersindirý (2022)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593-II (Janýarlar dúnıesin qorǵaý, ósimin molaıtý jáne paıdalaný týraly). ... Sý qoımalarynyń bıologıalyq ónimdiligin arttyrý maqsatynda syrttan ákelingen jáne jańa ortaǵa tolyq beıimdelgen jersindirilgen balyq túrleri (aq amýr, dóńmańdaı, kókserke jáne basqalary) turaqty memlekettik monıtorıńten ótkizilýi tıis ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2023 jylǵy 2 qańtardaǵy № 183-VII QRZ. ...ósimdikterdi jersindirý – ósýdiń barlyq damý satysynan ótetin jáne ónip kete alatyn tuqym beretin jańa nemese ózgergen jaǵdaılaryna ósimdikterdiń beıimdelýi ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI QRZ (Ekologıalyq kodeksi). ... Tabıǵı sý aıdyndaryna jańadan ákelingen jersindirilgen balyq túrleriniń taralýy men olardyń jergilikti faýnaǵa áseri aldyn ala ǵylymı negizdemeden jáne ekologıalyq saraptamadan ótýi tıis ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń m.a. 2023 jylǵy 20 naýryzdaǵy № 92 buıryǵy. ... akklımatızasıaálaýǵa jáne býdandastyrýǵa ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2024 jylǵy 12 aqpandaǵy № 55 buıryǵy. ... akklımatızasıaá – janýarlar men ósimdikterdiń jańa tirshilik jaǵdaılaryna beıimdelýi ...
10. Usynystar: sózdiń qoldanysy men berilgen anyqtamany negizge ala otyryp "jersindirý" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Jersindirilgen balyq túrleri — bul adamnyń tikeleı kómegimen nemese kezdeısoq jaǵdaılarmen ózderiniń tabıǵı mekendeý ortasynan basqa, jańa sý qoımalaryna aýystyrylyp, sol jerdiń tabıǵı jaǵdaıyna beıimdelip ketken balyqtar.
2. Etımologıasy: akklımatızasıaá (lat. ad+ grek, klima) — «jaqyndaý», «baǵyttalý», «beıimdelý» +«eńistik»
3. Ózbek: iqlimlashtirilgan baliq turlari
4. Túrik: iklime alışmış balık türleri
5. Aǵylshyn: acclimatized fish species
6. Nemis: akklimatisierte fischarten
7. Bekitilgen nusqasy: jersindirý (bıol.) (1971), janýarlardy jersindirý (2021), taýly aımaqqa jersindirý (2022)
8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593-II (Janýarlar dúnıesin qorǵaý, ósimin molaıtý jáne paıdalaný týraly). ... Sý qoımalarynyń bıologıalyq ónimdiligin arttyrý maqsatynda syrttan ákelingen jáne jańa ortaǵa tolyq beıimdelgen jersindirilgen balyq túrleri (aq amýr, dóńmańdaı, kókserke jáne basqalary) turaqty memlekettik monıtorıńten ótkizilýi tıis ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2023 jylǵy 2 qańtardaǵy № 183-VII QRZ. ...ósimdikterdi jersindirý – ósýdiń barlyq damý satysynan ótetin jáne ónip kete alatyn tuqym beretin jańa nemese ózgergen jaǵdaılaryna ósimdikterdiń beıimdelýi ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI QRZ (Ekologıalyq kodeksi). ... Tabıǵı sý aıdyndaryna jańadan ákelingen jersindirilgen balyq túrleriniń taralýy men olardyń jergilikti faýnaǵa áseri aldyn ala ǵylymı negizdemeden jáne ekologıalyq saraptamadan ótýi tıis ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń m.a. 2023 jylǵy 20 naýryzdaǵy № 92 buıryǵy. ... akklımatızasıaálaýǵa jáne býdandastyrýǵa ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 2258 Qaýlysy ... Balyqtardyń túrleri ...
10. Usynystar: berilgen anyqtama men zańnamalyq qujattardaǵy qoldanysyn eskere kele "jersindirilgen balyq túrleri" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Baǵa qaıshylyǵy – satylatyn jáne satyp alynatyn taýarlar baǵalarynyń arasyndaǵy alshaqtyqty kórsetetin uǵym. Syrtqy saýda salasynda ónerkásibi damyǵan elder men damýshy elder taýarlarynyń ekvıvalentsiz aıyrbastalatynyn sıpattaıdy.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: "narxlar qaychisi"
4. Túrik: makas Krizi
5. Aǵylshyn: scissors crisis, price discrepancy, price scissors
6. Nemis: Scherenkrise, Preisschere
7. Bekitilgen nusqasy: kóterińki baǵalar (2023), qaıshylyqtar (2019)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2017 jylǵy 27 aqpandaǵy № 49-Vİ QRZ ... quqyqqa qaıshylyǵy ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012 jylǵy 27 sáýirdegi № 15-V Zańy ... normalary arasyndaǵy qaıshylyqtardy ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 29 qazandaǵy № 188-Vİ QRZ ... Qaıshylyqtar týyndaǵan jaǵdaıda ...
4) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 12 naýryzdaǵy № 170-VIII QRZ ... aıqyndalǵan baǵalar ...
10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn, termındik tirkes syńarlarynyń bekitilgen nusqasyn qarastyra kele, "baǵa qaıshylyǵy" termınin bekitýdi usynady.

Дефинициясы1. Anonım qoǵam – "usynýshynyń" aksıalary bar aksıonerlik qoǵam.
2. Etımologıasy: anonım (grek. anṓnumos) – "ataýsyz".
3. Ózbek: anonim jamiyat
4. Túrik: anonim şirket
5. Aǵylshyn: joint-stock company, public joint-stock company
6. Nemis: Aktiengesellschaft, Konzern
7. Bekitilgen nusqasy: anonımdi ótinish (2018), dástúrli qoǵam (2019)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 4 jeltoqsandaǵy № 236-VIII QRZ ... Anonımdik joldanymdar ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2024 jylǵy 8 shildedegi № 120-VIII QRZ. ... anonımdi joldanymdar ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 5 qarashadaǵy № 158-VII QRZ ... anonımdik úgit ...
10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn, termındik tirkes syńarlarynyń bekitilgen nusqasyn qarastyra kele, "anonım qoǵam" termınin bekitýdi usynady.

Дефинициясы1. Tabysty esepteý bazasy – tabysqa baılanysty qandaı da bir kórsetkishti esepteý júrgiziletin soma. Ádette bul termın salyq jáne býhgalterlik esepte kezdesedi.
2. Etımologıasy: baza (lat. basis, gr. βάσις) – "negiz", "irgetas".
3. Ózbek: daromadni hisoblash asosi
4. Túrik: gelir hesaplama temeli
5. Aǵylshyn: income calculation base
6. Nemis: basis für die Berechnung des Einkommens
7. Bekitilgen nusqasy: tabystyq oblıgasıa (2017)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary - Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2023 jylǵy 9 maýsymdaǵy № 213 buıryǵy. ... ortasha aılyq tabystyń mólsheri ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 958 Jarlyǵy. ... salyq salynatyn tabysty 50 %-ǵa azaıtý ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2013 jylǵy 4 maýsymdaǵy № 579 Jarlyǵy. ... Reıtıńti esepteý bilim berý qyzmetterin usynýdan ...
4) Qazaqstan Respýblıkasynyń Strategıalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statısıka búrosy Basshysynyń 2024 jylǵy 14 qarashadaǵy № 173 buıryǵy. ... tabysty esepteý ádistemesi ...
5) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2013 jylǵy 3 jeltoqsandaǵy № 149-V Zańy. ... búdjetterdiń shyǵystar bazasyna ...
10. Usynystar: defınısıaásyn, zańnamalyq qujattardaǵy qoldanysyn qarastyra otyryp, "tabysty esepteý bazasy" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Banko – bank baǵaly qaǵazdardy satyp alatyn ne satatyn baǵasy nemese baǵamy.
2. Etımologıasy: banko (ıtal. banco) – "oryndyq, ústel".
3. Ózbek: banko
4. Túrik: banko
5. Aǵylshyn: banquo
6. Nemis: Geldkurs
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: –
10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy qarastyra kele, "banko" termınin bekitýdi usynady.

Дефинициясы1. Blanktegi jazba – veksel ıesiniń vekseldiń syrtyna jańa ıesiniń aty-jónin kórsetpeı jazǵan jazýy. Ol vekseldi kórsetken kez kelgen adamǵa veksel bergen adamnan vekselde kórsetilgen aqshanyń somasyn tóletýge quqyq beredi.
2. Etımologıasy: blank (fr. blanc) - "aq qaǵaz", "bos paraq".
3. Ózbek: blanka yozuvi
4. Túrik: blank yazısı
5. Aǵylshyn: blank inscription
6. Nemis: briefkopf
7. Bekitilgen nusqasy: blank (2018)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2002 jylǵy 4 aqpan N 292-İİ. ... Blankisine sáıkes keletin blankide usynylǵan jaǵdaıda ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2005 jylǵy 12 sáýirdegi N 37 Zańy. ... blankileriniń ózara kelisilgen sanyn bir-birine beredi ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012 jylǵy 17 aqpandaǵy № 563-IV Zańy. ... dybystyq jazbasyn ǵana bildiredi ...
10. Usynystar: bekitilgen termınderdi, basqa tilderdegi aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn eskere otyryp, "blanktegi jazba" termınin bekitýge usynamyz.

Дефинициясы1. Veksel baǵamy – shetel vekseliniń jergilikti valútaǵa shaqqandaǵy baǵasy.
2. Etımologıasy: veksel (nem. Wechsel) - «aıyrbastaý», «almasý», «aıyrbas qujaty».
3. Ózbek: veksel kursi
4. Túrik: veksel kursu
5. Aǵylshyn: exchange rate
6. Nemis: wechselkurs
7. Bekitilgen nusqasy: yńǵaılaspaly veksel (2018), spottyq aıyrbas baǵamy (2022)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 1997 jylǵy 28 sáýirdegi N 97 Zańy. ... Aýdarym jáne jaı vekselder ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 1999 jylǵy 16 shildedegi N 436 Zańy. ... belgilengen resmı baǵamy ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2002 jylǵy 23 qarashadaǵy N 358 Zańy. ... valúta aıyrbastaýdyń naryqtyq baǵamy ...
10. Usynystar: bekitilgen termınderdi, basqa tildegi aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn eskere otyryp, "veksel baǵamy" termınin bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Vırement – bankiniń somany bir tulǵanyń aǵymdaǵy esepshotynan ekinshi tulǵanyń aǵymdaǵy esepshotyna aýdarý operasıasy.
2. Etımologıasy: vırement (fr. virement) – "aýdarý", "aınaldyrý".
3. Ózbek: pul oʻtkazmasi
4. Túrik: para transferi
5. Aǵylshyn: bank transfer
6. Nemis: Überweisung
7. Bekitilgen nusqasy: kredıttik aýdarym (2017), aýdarym (qarjy.) (2010), transferttik baǵa, aýdarym baǵasy(syrtqy ekon.qyzmet) (2006), aýdarma, aýdarym (bank isi) (2006), qarjy bólý, aýdarym (mem. satyp alý) (1999)
8. Qoldaný salasy: İs júrgizý jáne muraǵat isi, Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: –
10. Usynystar: bank salasynda qoldanylatyn bul termın "bank aýdarymy" termınine maǵynasy jaǵynan uqsas. Bul termın túrik, ózbek, aǵylshyn jáne nemis tilderinde "bank aýdarmasy" dep bergen. Sol úshin "vırement" termıniniń ornyna "aýdarym" nemese "kredıttik aýdarym" degen tirkes usynylady. Bul sóz termın retinde zańnamada kezdespeıdi. Mamandardyń talqylaýy qajet.

Дефинициясы1. Qarymta satyp alý – eksporttyń quny sheginde ımporttaýshydan taýar massasyn satyp alý boıynsha eksporttaýshynyń qarsy mindettemelerin kózdeıtin qarsy saýda nysany
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: muqobil xarid
4. Túrik: karşı satın alma
5. Aǵylshyn: turn-in buying
6. Nemis: Gegenkauf
7. Bekitilgen nusqasy: satypalym (2024), ústeme tekserý (2020)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2022 jylǵy 20 mamyrdaǵy № 898 Jarlyǵy. ... operatordan satyp alý;..
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2024 jylǵy 1 shildedegi № 106-VIII QRZ. ... satyp alýǵa baılanysty qatynastarǵa ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2014 jylǵy 14 qazandaǵy № 240-V QRZ. ... Qarymta sharalar ýaqytsha sıpatqa ıe ...
10. Usynystar: defınısıaásyn, bekitilgen termın nusqalaryn eskere otyryp, "qarymta satypalym" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Damno – bankiniń klıentter vekselderin ınkassoǵa esepke qabyldaǵany úshin olardan alatyn aıryqsha aqysy (komısıadan, paıyzdardan jáne poshta shyǵyndarynan tys); baǵaly qaǵazdardy naqty baǵasynan tómen satqanda olardyń baǵamynan keletin shyǵyn.
2. Etımologıasy: damno (lat. damnum) - «zıan, shyǵyn, zalal».
3. Ózbek: damno
4. Túrik: damno
5. Aǵylshyn: damno
6. Nemis: dam
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Zańtaný, Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: –
10. Usynystar: basqa tilderdegi aýdarmasyn eskere otyryp, "damno" dep bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Devız saıasaty – ortalyq bankilerdiń shetel valútasyn satyp alý nemese satý (tratta, chek nemese tólem talap devızi túrlerinde) arqyly ulttyq valútanyń baǵamyn retteýge baǵyttalǵan saıasaty.
2. Etımologıasy: devız (lat. divisa) - «bólingen nárse», «belgi», «tańba».
3. Ózbek: deviz siyosati
4. Túrik: deviz politikası
5. Aǵylshyn: surrency policy
6. Nemis: motto-Politik
7. Bekitilgen nusqasy: olımpıalyq uran (2019), ekosaıasat (2022), devız (syrtqy ekon.qyzmet) (2006)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2003 jylǵy 4 shildedegi N 471-II Zańy. ... uranyn, týyn, ánuranyn ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2017 jylǵy 11 mamyrdaǵy № 65-Vİ QRZ. ... devızge, týǵa jáne ózge de ulttyq paralımpıadalyq nyshanǵa ...
10. Usynystar: bekitilgen termınderdi, zańnamadaǵy qoldanysyn eskere otyryp, "devız" termınin qazaqshalap, "uran saıasaty" dep bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Saralanǵan keden tarıfi – bir túrli taýarǵa nemese ónimge onyń qaı elden ákelingendigine, keden shekarasyna, kemeniń qaı ulttiki ekenine jáne t.b. baılanysty keden alymynyń ár túrli mólsherleme boıynsha alynýy.
2. Etımologıasy: tarıf - (fr. tarif; arab. ta'rıf) - túsindirme, anyqtama
3. Ózbek: differensial bojxona tarifi
4. Túrik: diferansiyel gümrük tarifi
5. Aǵylshyn: differential customs tariff
6. Nemis: Differenzzolltarif
7. Bekitilgen nusqasy: keden (1992)
8. Qoldaný salasy: Kólik jáne qatynas joldary, Statısıka, standarttaý jáne zıatkerlik menshik, Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2003 jylǵy 5 sáýirdegi N 401 Kodeksi: "... keden isi máseleleri ...";
2. Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstriniń 2023 jylǵy 1 shildedegi № 252 buıryǵy: "... saralanǵan grafık – saýda-sattyqqa qatysýshylardyń ótinimderinde málimdelgen baǵalar boıynsha ótinimderiniń bir tártipke keltirilgen tizimi...";
3. Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń 2020 jylǵy 29 shildedegi № 103-ó ókimi: "... ımport kezinde keden bajdarynyń, salyqtardyń jáne ózge de alymdardyń mólsherlemelerin ...".
10. Usynystar: lınvıstıkalyq saraptama kórsetkendeı, dıfferensıaá sózin túrik, ózbek jine basqa tilder materıaldyq kirme retinde qabyldaǵan, biraq QR zańnamalarynda "saralanǵan" sózi termındik tirkesterdiń quramynda osy sózdiń balamasy retinde kezdesedi. Sondyqtan "saralanǵan keden tarıfi" degen nusqany bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Eýropatent – bul Eýropalyq patenttik vedomstvo (EPO) arqyly beriletin patent; ol bir ǵana ótinim berý arqyly birneshe eýropalyq memleketterde ónertabysty qorǵaýǵa múmkindik beretin aımaqtyq patent túri.
2. Etımologıasy: patent (lat. patens) – "ashyq, aıqyn".
3. Ózbek: yevropa patenti
4. Túrik: avrupa patentli
5. Aǵylshyn: european patent
6. Nemis: Europäisches Patent
7. Bekitilgen nusqasy: eýropalyq asqana (2024), patenttik málimetter (2024)
8. Qoldaný salasy: Zańtaný, Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2001 jylǵy 16 qarasha N 257-İİ ...Halyqaralyq patenttik jikteme ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 1999 jylǵy 13 shildedegi N 422 Zańy ... patent ıesiniń ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 20 maýsymdaǵy № 128-VII QRZ ... Patenttiń qoldanylý merzimin ...
10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn, termındik tirkes syńarlarynyń bekitilgen nusqasyn qarastyra kele, "eýropatent" termınin bekitýdi usynady.

Дефинициясы1. Kapıtaldy shashyratý – aksıonerlik kompanıa (qoǵam) kapıtalynyń jeke (jekemenshiktegi) kásipkerlerdiń kapıtalyna aınalýy: aınalmaly qarajatty az qozǵalatyn qundylyqtarǵa (bırjada onsha baǵalanbaıtyn paıyzdy qaǵazdar, t.b.) ornalastyrý.
2. Etımologıasy: kapıtal (lat. capitalis) – "negizgi".
3. Ózbek: kapitalni immobilizatsiya qilish
4. Túrik: sermaye immobilizasyonu
5. Aǵylshyn: immobilization of capital
6. Nemis: Brachliegen von Kapital
7. Bekitilgen nusqasy: ımmobılızasıaálanǵan preparattar (2021), qarajatty ımmobılızasıaálaý (2017)
8. Qoldaný salasy: İs júrgizý jáne muraǵat isi, Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... shashyratýǵa nemese tozańdatýǵa arnalǵan ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 9 qańtardaǵy № 152-VIII QRZ ... shashyratý qýaty ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... shashyratýǵa nemese tozańdatýǵa arnalǵan ...
10. Usynystar: zańnamadaǵy qoldanysy, ózbek, túrik, aǵylshyn jáne nemis tilderindegi aýdarmalar eskerilip, "kapıtaldy shashyratý" nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Jınaqtalǵan satylymdar – bas kompanıa kásiporyndarynyń, olardyń seriktes jáne assosıaálanǵan fırmalarynyń taýarlary men qyzmetin olardan ózara almasqan (top ishindegi) taýarlaryn shegerip tastaǵannan keıingi satylymdar.
2. Etımologıasy: konsolıd (lat. consolidare) – "bekitý, biriktirý".
3. Ózbek: konsolidatsiyalashgan savdo
4. Túrik: konsolide satışlar
5. Aǵylshyn: consolidated revenue
6. Nemis: konsolidierter Umsatz
7. Bekitilgen nusqasy: jınaqtalǵan sý alymdary men aıdamdary kartasy (2024), jınaqtalǵan jıilik (2023), ústeme aqymen satý (2022)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2024 jylǵy 24 jeltoqsandaǵy № 147-VIII QRZ ... ishki satylymdaryna ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 28 aqpandaǵy № 141-Vİ QRZ ... buıymdardyń satylymyna ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy. 2002 jylǵy 29 jeltoqsan N 369-İİ ... jınaqtalǵan qarajattarymen ...
10. Usynystar: termınniń ózbek, túrik, aǵylshyn jáne nemis tilderindegi aýdarmalary eskerilip, defınısıaásyna mán bere "jınaqtalǵan satylymdar" termıni usynysylady.

Дефинициясы1. Jabý koefısıenti – resýrstardyń, obektilerdiń nemese qyzmetterdiń qajetti kólemge qatysty qandaı úlesin óteıtinin kórsetetin kórsetkish.
2. Etımologıasy: koefısıent (lat. co(cum)+efficients ) – "birge+óndiretin".
3. Ózbek: qoplash koeffitsiyenti
4. Túrik: karşılama oranı
5. Aǵylshyn: coverage ratio
6. Nemis: Deckungsgrad
7. Bekitilgen nusqasy: ylǵal jabý (2022), jabý (2016), zeınetkerlik júkteme koefısıenti (2025)
8. Qoldaný salasy: Ekonomıka jáne qarjy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń m.a. 2024 jylǵy 26 tamyzdaǵy № 330 buıryǵy ... sany 0,4 koefısıentin ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne komýnıkasıa mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2011 jylǵy 12 mamyrdaǵy № 273 buıryǵy ... Pisirý jikteri jabýly ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2015 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy № 240 qaýlysy ... sıpattaıtyn koefısıentterin ...
10. Usynystar: zańnamadaǵy qoldanysy, basqa tilderdegi aýdarmalary men defınısıaásyna qarap, "jabý koefısıenti" termıni usynylady.

Дефинициясы1. Patognomonıaályq sımptom – tek bir naqty aýrýǵa ǵana tán jáne sol aýrýdy dál kórsetetin belgi. Spesıfıkalyq sımptom – belgili bir aýrýǵa óte tán, biraq basqa jaǵdaılarda da kezdesýi múmkin sımptom. Ol dıagnozdy 100% dáleldemeıdi.
2. Etımologıasy: spesıfıka (lat. species) – «túr, beıne, erekshelik»; sımptom (grek. σύμπτωμα (sýmptōma) – "belgi, kórinis".
3. Ózbek: patognomonik simptom
4. Túrik: patognomonik semptom, spesifik semptom
5. Aǵylshyn: pathognomonic symptom
6. Nemis: pathognomonisches Symptom, spezifisches Symptom
7. Bekitilgen nusqasy: sımptom (2023), ózindik belgi (lıngv.) (2003)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń m.a. 2024 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy № 108 buıryǵy. ... patognomonıkalyq sımptomdardyń sıpattamasy ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2026 jylǵy 24 aqpandaǵy № 15 buıryǵy. ... patognomonıkalyq sımptomdardyń sıpattamasy ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 12 qarashadaǵy № QR DSM - 188/2020 buıryǵy. ... patognomonıkalyq sımptomdardyń sıpattamasy ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2025 jylǵy 11 sáýirdegi № 35 buıryǵy. ... arnaıy dıagnostıkalyq test (spesıfıcheskıı dıagnostıcheskıı test) ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2025 jylǵy 11 aqpandaǵy № 7 buıryǵy. ... bıspesıfıkalyq oıyq jaraly kolıt (nespesıfıcheskıı ıazvennyı kolıt) ...
10. Usynystar: zańnama mátinderin, basqa tildegi aýdarmalardy, berilgen defınısıaálardy saralaı kele, " spesıfıkalyq, patognomımonıkalyq sımptom" termınderin berý usynylady.

Дефинициясы1. Oılamaı aggravasıaálaý – naýqastardyń shyn máninde bar aýrýdyń jeke belgilerin asyra kórsetýi. Munyń sebebi mazasyzdyq, qorqynysh, ózin-ózi gıpnozdaýdyń joǵarylaýy jáne/nemese kúdiktený bolýy múmkin.
2. Etımologıasy: aggravasıaá (lat. aggravatio) – "aýyrlaý", salmaqtaný".
3. Ózbek: beixtiyor aggravatsiya
4. Túrik: kasıtsız agravasyon/bilinçsiz agravasyon
5. Aǵylshyn: unintentional aggravation/unconscious aggravation.
6. Nemis: Unbeabsichtigte Aggravation nemese Unbewusste Aggravation.
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: –
10. Usynystar: atalǵan termınniń bekitilgen nusqasy, zańnamadaǵy qoldanysy ushyraspady. Saraptama qorytyndysy jan-jaqty qarastyra kele, usynýshy taraptyń "oılamaı aggravasıaálaý" termıni defınısıaány tolyq ashpaıdy. Bekitýge "beısanaly aggravasıaá" usynylady.

Дефинициясы1. Ozbyr (parodontıt), agressıvti (paradontıt) – parodont tinderiniń qabyný aýrýy, ol joǵary agressıvtilikpen jáne jyldam progresıvti aǵymmen sıpattalady.
2. Etımologıasy: agresıa (lat. agressio) – «shabýyl».
3. Ózbek: agressiv parodontit
4. Túrik: agresif periodontit
5. Aǵylshyn: aggressive periodontitis
6. Nemis: Aggressive parodontitis
7. Bekitilgen nusqasy: agressıvti zattekter (2021)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń m.a. 2026 jylǵy 13 aqpandaǵy № 32 buıryǵy. ... agressıvti qysym, qarsy shabýyldar, pozısıalyq oıyn ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № QR DSM-313/2020 buıryǵy. ... sozylmaly agressıvti gepatıt ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń 2025 jylǵy 14 shildedegi № 129 buıryǵy. ... agressıvti shyǵýǵa jaýap ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 9 qańtardaǵy № 4 buıryǵy. ... Agressıvti naýqastardy qadaǵalap-qaraýdyń ...
10. Usynystar: 1. usynylǵan "ozbyr" sózi - syn esim, termındik sıpatqa ıe bola almaıdy; 2. tilimizde "ozbyr" sózi adamnyń minez-qulqyna baılanysty qoldanylatyn sóz (Ozbyr adam - zorlyq kórsetýshi, jábirleýshi (adam)). Medısına salasyndaǵy termındik tirkesterde "agressıvti" túrinde berilgen. Sol sebepti "ozbyr" sózin alyp tastaý nemese "paradontıt" termınimen tirkestirý arqyly "agressıvti paradontıt" dep bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Artqy ótistiń ustamaýy – toq ishektegi nájisti erikti ustaýdyń ishinara nemese tolyq buzylýy, naýqastyń dáret alý áreketin basqara almaýymen sıpattalatyn buzylys.
2. Etımologıasy: anýs (lat. anus (annus) – «saqına, sheńber, anýs»; ınkontınensıaá (lat. incontinentem) – "shektelmegen, ustamaıtyn, ózin ustamaıtyn".
3. Ózbek: anal inkontinentsiya/najas tutolmaslik
4. Túrik: anal inkontinans-gaita inkontinansı
5. Aǵylshyn: anal incontinence/fecal incontinence
6. Nemis: Anale Inkontinenz (Stuhlinkontinenz)
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2025 jylǵy 17 aqpandaǵy № 9 buıryǵy. ... Artqy ótis arnasynyń qaterli isigi ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 7 maýsymdaǵy № 106 buıryǵy. ... Tik ishektiń, artqy ótistiń jáne artqy ótis ózeginiń joǵaryda ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń m.a. 2025 jylǵy 6 qarashadaǵy № 138 buıryǵy. ... Analdyq [artqy ótistiń] irińdik ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2024 jylǵy 5 sáýirdegi № 12 buıryǵy. ... aınalshyqtyń [anýstyń] jáne aınalshyq kanalynyń joǵaryda kórsetilgen ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 20 naýryzdaǵy № 41 buıryǵy. ... Artqy ótis jolyn kesýdiń basqa túrleri ...
10. Usynystar: saraptama qorytyndysy usynýshy taraptyń termınderiniń ishinen (anýstyń ustaı almaýy, artqy ótistiń ustamaýy, anýstyń álsizdigi, anal ınkontınensıaásy, analdy ınkontınensıaá) defınısıaáǵa sáıkes keletin "artqy ótistiń ustamaýy" termınin bekitýge usynady.

Дефинициясы1. Antıdot, ýqaıtarǵy – aǵzaǵa túsken ýdy nemese toksındi zalalsyzdandyrýǵa qabiletti, onyń zıandy áserin boldyrmaıtyn nemese aıtarlyqtaı álsiretetin dári.
2. Etımologıasy: antıdot (ej. grek. ἀντίδοτον) – "qarsy berilgen".
3. Ózbek: antidot/ziddizahar)
4. Túrik: antidot/panzehir
5. Aǵylshyn: antidote
6. Nemis: Antidot/Gegengift
7. Bekitilgen nusqasy: ýqaıtarǵy (2005), gomeopatıalyq antıdot (2021)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵy 7 shildedegi № 360-VI QRZ Kodeksi. ... hımıalyq zattardyń (vaksınalardyń, antıdottardyń) áseriniń ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 1999 jylǵy 24 maýsym N 398-I. ... medısınalyq antıdottar men emdeý quraldary ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2019 jylǵy 30 qyrkúıektegi № 721 qaýlysy. ... bıologıalyq jáne hımıalyq zattardyń (vaksınalar, antıdottar) áseriniń ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jylǵy 25 aqpandaǵy № 123 Qaýlysy. ... Ovsúgen ekstra, e.k. (fenoksapropp-petıl+antıdot) ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2019 jylǵy 30 mamyrdaǵy № 291 buıryǵy. ... bos ydystardy ýqaıtarǵyshtarmen óńdeý ...
10. Usynystar: zańnamalyq qujattarda "antıdot" termıni belsendi qoldanylǵan. Buryn bekitilgen, defınısıaáǵa tolyq sáıkes kelip turǵan "ýqaıtarǵy" termıni qoldanysqa túspegen deýge bolady. Sol sebepti "antıdot" termınin bekitýdi nemese "ýqaıtarǵy" termınin qaldyrýdy mamandarmen talqylaý usynylady.

Дефинициясы1. Koronarlyq arterıany shýnttaý – júrek bulshyqetine qan jetkizetin tamyrlar tarylǵan nemese bitelgen kezde jasalatyn operasıa.
2. Etımologıasy: koronarlyq (lat. corona) – "táj", "sheńber"; arterıa (grek. ἀρτηρία (artería) – "kúre tamyr"; shýnt (aǵylsh. shunt) – "aınalma jolǵa burý", "buryp jiberý".
3. Ózbek: Koronar arteriyani shuntlash
4. Túrik: koroner arter baypas ameliyatı
5. Aǵylshyn: Coronary artery bypass grafting

6. Nemis: Koronare Bypass-Operation
7. Bekitilgen nusqasy: koronaroangıoplastıka (2017)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 9 qańtardaǵy № 152-VIII QRZ. ... koronarlyq stentter ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 14 shildedegi № 206-VIII QRZ. ... arterıalyq gıpertonıany, júrektiń ıshemıaályq aýrýyn ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2008 jylǵy 24 qazandaǵy N 983 Qaýlysy. ... shýnttaýshy reaktor salýǵa ...
10. Usynystar: termınge berilgen defınısıaány, bekitilgen termınderdi, basqa tildegi aýdarmalaryn eskere kele, "koronarlyq arterıany shýnttaý" termınin bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Assosırlengen klınıkalyq jaǵdaılar, aralas klınıkalyq jaǵdaılar – belgili bir negizgi aýrýmen patogenetıkalyq, etıologıalyq nemese statısıkalyq turǵydan baılanysty, sol aýrýdyń aǵymynda nemese nátıjesinde damıtyn qatar júretin patologıalyq jaǵdaı.
2. Etımologıasy: assosırlengen (lat. associatio) – "biriktirý", "qosý", "baılanystyrý"; klınıkalyq (grek. klinikē (τέχνη) – "naýqastyń tósegi janyndaǵy (emdeý óneri)".
3. Ózbek: assotsiatsiyalangan klinik holatlar
4. Túrik: ilişkili klinik durumlar
5. Aǵylshyn: associated clinical conditions
6. Nemis: Assoziierte klinische Zustände
7. Bekitilgen nusqasy: klınıkalyq ólim (2023)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2022 jylǵy 24 naýryzdaǵy № QR- DSM-27 buıryǵy. ... Eresekterdiń T-jasýshaly leıkozy/leıkemıaásy (HTLV-1-assosırlengen) ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy № 208-Vİ QRZ ... klınıkalyq mamandyqqa jáne olardy klınıkalyq praktıkaǵa ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2020 jylǵy 7 shildedegi № 361-VI QRZ ... klınıkalyq zertteýler júrgizý ...
10. Usynystar: basqa tildegi aýdarmalaryna nazar aýdara otyryp, "assosırlengen klınıkalyq jaǵdaılar" termınin bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Saldarlyq bıoqarymdar, saldarlyq bıopotensıaálar, fondyq bıopotensıaldar – aǵzanyń tynyshtyq kúıinde nemese aıqyn syrtqy titirkendirgishsiz tirkeletin, turaqty ne baıaý ózgeretin bazalyq bıoelektrlik belsendilik.
2. Etımologıasy: bıopotensıa (grek. bios (βίος) – "ómir", (latyn. potentia) – "kúsh", "qýat", "múmkindik", "qabilet".
3. Ózbek: fon biopotensiallari
4. Túrik: arka plan biyopotansiyeller

5. Aǵylshyn: background biopotentials
6. Nemis: Biopotenziale im Hintergrund
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysy 2002 jylǵy 3 qańtar N 1 ... sebep-saldarlyq baılanysty ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2017 jylǵy 1 shildedegi № 409 qaýlysy ... Memlekettik Eltańbasynyń fondyq beınesi salynǵan ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2015 jylǵy 3 sáýirdegi № 196 qaýlysy ... fondyq ekologıalyq zertteýlerdi uıymdastyrý ...
10. Usynystar: termınge berilgen defınısıaá men basqa tilderdegi aýdarmalaryn eskere otyryp, "fondyq bıopotensıaldar" termınin bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Qýqyldaný, bozǵylt, bozarý, qýańqylyq – teri nemese shyryshty qabat túsiniń qalyptydan ashyq, sarǵysh nemese surǵylt reńkke aýysýy; qan aınalymynyń nemese gemoglobın deńgeıiniń tómendiginen paıda bolýy múmkin.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: oqarish
4. Túrik: solgunlaşma
5. Aǵylshyn: paleness
6. Nemis: Rötung, Blässe
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... bozǵylt-qyzyl súrekti ...
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2010 jylǵy 19 qarashadaǵy N 1219 Qaýlysy ... teriniń tússizdenýi/bozarýy ...
Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa Keńesiniń 2020 jylǵy 4 qyrkúıektegi № 67 sheshimi ... teriniń bozarýyna bıoanalız ...
Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2022 jylǵy 18 mamyrdaǵy № 355 buıryǵy ... bozarýy ...
10. Usynystar: termınge berilgen anyqtamany negizge ala otyryp, "bozarý" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Tejegish, bógegish, toqtatqysh, bógeme – belgili bir júıke ımpúlsiniń, fızıologıalyq ótkizgishtiktiń nemese reseptorlyq áserdiń ýaqytsha ne turaqty túrde bógelýi nemese tejelýi.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: tormoz, to‘siq, to‘xtatgich
4. Túrik: fren, engelleyici, duraklatıcı
5. Aǵylshyn: brake, stop, obstacle
6. Nemis: Hemmer, Blocker, Stopper
7. Bekitilgen nusqasy: gıdratqa qarsy tejegishter (2024), diriltoqtatqysh (2019), Blokada, qorshaý (tarıh) (1971)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Ónerkásip jáne qurylys mınıstriniń m.a. 2026 jylǵy 14 qańtardaǵy № 10 buıryǵy ... Joǵary jıilikti bógegish ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Ónerkásip jáne qurylys mınıstriniń 2026 jylǵy 6 sáýirdegi № 148 buıryǵy ... Joǵary jıilikti bógegish ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2014 jylǵy 30 mamyrdaǵy № 582 qaýlysy. ... tejegish júıeni, gıdrotirkeýdi salý jáne aıdaý ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2023 jylǵy 21 qyrkúıektegi № 821 qaýlysy. ... ot bógegishpen jabdyqtalǵan ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysy 2001 jylǵy 26 jeltoqsan N 1707. ... Toqtatqysh bólshekteriniń R4-080 j-m 50 jınaqtaýyshy ...
10. Usynystar: zańnamadaǵy qoldanysyn, basqa tilderdegi aýdarmasyn, anyqtamasyn eskere kelip, "bógegish" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Bláshka, túıinshe, túımedaq, túıindaq, túıirtpek, túıin – shyryshty qabatta, teride nemese qan tamyrlary qabyrǵasynda shektelgen, kóterińki ornalasqan, tyǵyz nemese ınfıltratıvti túzilis túrinde baıqalatyn patologıalyq ózgeris.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: blyashka, tuguncha, tuganak, tuguncha, tuguncha
4. Túrik: plak, düğüm, papatya, düğüm, düğüm, düğüm
5. Aǵylshyn: plaque, nodule, chamomile, nodule, knot
6. Nemis: Plaque, Knoten, Kamille, Knoten, Knoten, Knoten, Knoten
7. Bekitilgen nusqasy: túıirtpek (2005)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2024 jylǵy 24 shildedegi № 257 buıryǵy. ... Bláshka-quraýshy ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Strategıalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statısıka búrosy Basshysynyń 2026 jylǵy 22 qańtardaǵy № 5 buıryǵy ... túıinshekteý quraldarynyń ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2025 jylǵy 14 mamyrdaǵy № 339 qaýlysy. ... túıirtpektelýimen júredi ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2026 jylǵy 30 naýryzdaǵy № 106 buıryǵy ... Dárilik túımedaq ...

10. Usynystar: termınge berilgen anyqtamaǵa, zań mátinderindegi qoldanysyna súıene otyryp, "túıirtpek" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Bronhty astma, bronhylyq demikpe, bronhtyq demikpe, bronh demikpesi – ımýndyq-qabynýlyq mehanızmderge negizdelgen, bronh qabyrǵasynyń isinýi, tegis bulshyqetteriniń túıilýi jáne shyryshtyń artyq bólinýi nátıjesinde tynys joldarynyń ýaqytsha tarylýymen ótetin sozylmaly aýrý.
2. Etımologıasy: bronhy (grek. βρόγχος (brónkhos) – "keńirdek", "tynys joly"; astma (grek. ἆσθμα (ásthma) – "entigý", "tynystyń tarylýy", "tunshyǵý".
3. Ózbek: bronxial astma
4. Túrik: bronşiyal astım
5. Aǵylshyn: bronchial asthma
6. Nemis: Asthma bronchiale
7. Bekitilgen nusqasy: balalar bronh demikpesi (2019)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2026 jylǵy 3 sáýirdegi № 120 buıryǵy ... kásiptik astma jáne basqa da aýrýlar ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 6 qarashadaǵy № QR DSM-185/2020 buıryǵy ... demikpesi - aýyr nysan; bronhoektatıkalyq aýrý ...
3) Astana qalasy máslıhatynyń 2025 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 373/48 sheshimi ... Bronh demikpesi Dıspanserlik esepte turǵan azamattardyń barlyq sanattary Jeke kóteralmaý ...
4) Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa alqasynyń 2020 jylǵy 14 qańtardaǵy № 1 usynymy ... bronh demikpesin jáne eresekterde ókpeniń sozylmaly obstrýksıaályq aýrýyn emdeý ...
10. Usynystar: basqa tilderdegi aýdarmalaryn, zańnama mátinderindegi qoldanysyn, bekitilgen termınderdi eskere otyryp, bekitilgen "bronh demikpesi" nusqasyn qaldyrýdy usynamyz.

Дефинициясы1. Bronhoektazdyq aýrý, bronh keńeıýi, bronhektazıaályq aýrý, bronhektazdyq aýrý – bronh qabyrǵasynyń qabyný-destrýktıvtik ózgeristeri saldarynan olardyń turaqty, qaıtymsyz keńeıýimen sıpattalatyn, irińdi qaqyryqtyń bólinýi, sozylmaly jótel jáne tynys jetkiliksizdigimen ótetin ókpeniń sozylmaly aýrýy.
2. Etımologıasy: bronh (grek. βρόγχος (brónkhos) – "keńirdek", "tamaq", "tynys joly"; ektaz (gr. ἔκτασις (éktasis) – "keńeıý", "sozylý".
3. Ózbek: bronxoektatik kasallik
4. Túrik: bronşektatik hastalık
5. Aǵylshyn: bronchiectatic disease
6. Nemis: Bronchiektasen
7. Bekitilgen nusqasy: bronhtar (2023)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2022 jylǵy 23 aqpandaǵy № QR DSM-17 buıryǵy. ... Bronhoektatıkalyq aýrý ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 6 qarashadaǵy № QR DSM-185/2020 buıryǵy. ... bronhoektatıkalyq aýrý - aýyr, gormonǵa táýeldi nysan ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2025 jylǵy 17 aqpandaǵy № 9 buıryǵy. ... bronhylar týberkýlezi ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik mınıstriniń m.a. 2026 jylǵy 4 aqpandaǵy № 35 buıryǵy ... bronh demikpesiniń ustamalaryn basý úshin ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2026 jylǵy 6 qańtardaǵy № 2 buıryǵy ... bronhoskopıaá kabınetteri ...
10. Usynystar: termınge berilgen anyqtamany, basqa tildegi aýdarmalaryn, zańnama mátinindegi qoldanysyn eskere otyryp, "bronhoektatıkalyq aýrý" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Ósindi, ósip óný, vegetasıa – organızmniń (kóbinese ósimdiktiń) ósýi men damýyn qamtamasyz etetin tirshilik áreketteriniń jıyntyǵy.
2. Etımologıasy: vegetasıa (latyn. vegetare) – "jandandyrý", "tiriltý", "kúsh berý".
3. Ózbek: o‘sish, vegetatsiya
4. Túrik: bitkileşme
5. Aǵylshyn: growth, vegetation
6. Nemis: Vegetation
7. Bekitilgen nusqasy: vegetasıa (2017)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2026 jylǵy 27 qańtardaǵy № 34 buıryǵy ... vegetasıalyq kezeń ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2025 jylǵy 15 sáýirdegi № 108 buıryǵy ... vegetasıa kezeńinde ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Sý resýrstary jáne ırrıgasıaá mınıstriniń m.a. 2025 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 334-NQ buıryǵy ... osy vegetasıalyq kezeń ishinde ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2021 jylǵy 23 jeltoqsandaǵy № 923 qaýlysy. ... kadrlardyń ósip-ónýine qol jetkiziledi ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 17 shildedegi N 1087 Qaýlysy. ... jasyl jelekterdiń ósip-ónýine áser etetin topyraqtyń quramy qatty buzylǵan ...
6) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2005 jylǵy 25 naýryzdaǵy N 267 Qaýlysy. ... birqalypty ósip-óný deńgeıine deıin qalpyna keltirý ...
10. Usynystar: termınge berilgen anyqtamany negizge ala otyryp, qazaq tilindegi "ósip óný" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Venozdy qysym, venalyq qysym – kóktamyrlardaǵy qannyń tamyr qabyrǵasyna túsiretin qysymy. Bul qysym júrekke qaıtyp keletin venalyq qan aǵysynyń deńgeıin jáne júrektiń oń júrekshesine qannyń tolýyn sıpattaıdy.
2. Etımologıasy: vena (latyn. vena) – "kóktamyr", "qan tamyry".
3. Ózbek: venoz bosim
4. Túrik: venik basınç
5. Aǵylshyn: venous pressure
6. Nemis: Venöser Druck
7. Bekitilgen nusqasy: uńǵytúp qysymy (2025), venalyq jetispeýshilik (2024)
8. Qoldaný salasy: Medısına
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2026 jylǵy 24 aqpandaǵy № 18 buıryǵy ... Venozdy qandy, qan plazmasyn alý ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2025 jylǵy 9 qyrkúıektegi № 90 buıryǵy ... venozdyq qandy ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2025 jylǵy 21 shildedegi № 476 buıryǵy ... Pedıatrıalyq ortalyq venozdyq kateter ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy N 1283 Qaýlysy. ... Qysymdy deńgeılestirýshiler ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2005 jylǵy 26 tamyzdaǵy N 884 Qaýlysy. ... Ishki valúta rynogyna kórsetilgen qysym ...
10. Usynystar: bekitilgen termınderdi, basqa tildegi aýdarmalardy, anyqtamany eskere otyryp, "venalyq qysym" nusqasyn bekitýdi usynamyz.

Дефинициясы1. Avtoemik – sporttyq tehnıkalar men jabdyqtardyń (velosıped, avtokólik shınasy, keıbir sporttyq doptar) kameralaryna aýa jiberýge arnalǵan ámbebap, qysymdy jaqsy ustaıtyn klapan túri.
2. Etımologıasy: avto (kóne grek. αὐτός) – "ózi".
3. Ózbek: avtomobil shinalari nipeli
4. Túrik: araba lastik supabı
5. Aǵylshyn: car tire valve
6. Nemis: Autoreifenventil
7. Bekitilgen nusqasy: avtotartqysh (2024)
8. Qoldaný salasy: Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Dene tárbıesi jáne sport, Elektronıka, radıotehnıka jáne baılanys
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2020 jylǵy 26 maýsymdaǵy № 348-VI QRZ ... halyqaralyq avtomobıl ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... nıppeldi qosyndy naqyshty ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... sym men nıppelder ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekter (aýdarma, túsindirme, zańnamadaǵy qoldanysy) basshylyqqa alynyp, «avtoemik» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Argının – azot oksıdiniń túzilýin stımýlásıaálaý arqyly qan aınalymyn jáne bulshyqet jumysyn qoldaýǵa baǵyttalǵan sporttyq qospalarda qoldanylatyn amın qyshqyly.
2. Etımologıasy: argının (gr. ἀργός) – "jyltyr", "aq".
3. Ózbek: arginin
4. Túrik: arjinin
5. Aǵylshyn: arginine
6. Nemis: Arginin
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstriniń 2020 jylǵy 9 qarashadaǵy № 612 buıryǵy ... Trıptofan, Valın, Argının, Alanın ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2019 jylǵy 15 shildedegi № QR DSM-104 buıryǵy ... Glýtargın, Argının ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń m.a. 2022 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy № QR DSM-150 buıryǵy ... Argının ...
10. Usynystar: termınniń qoldanysy, zańnamada berilýi, basqa tilderdegia aýdarmalary basshylyqqa alynyp, «argının» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Kónkılik júriske arnalǵan báteńke – skeıtıng tehnıkasyndaǵy ıterilis pen turaqtylyqty arttyrý úshin jasalǵan qatty tabandy jáne joǵary búıirlik qoldaýy bar arnaıy shańǵy aıaq kıimi.
2. Etımologıasy: kónkı (kóne slav. konók) – "at".
3. Ózbek: konki uchish etiklari
4. Túrik: kayak pateni botları
5. Aǵylshyn: skate ski boots
6. Nemis: Schlittschuhe
7. Bekitilgen nusqasy: júrisjolynyń aıaqtalýy (2022), shańǵy báteńkesi (2019), gravıtasıalyq báteńkeler (2019)
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is, Aýyl sharýashylyǵy
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... dońǵalaqty kónkıler ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... bekitilgen kónkıleri bar ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 3 qarashadaǵy № 346-IV Zańy ... kónkıler ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekter basshylyqqa alynyp, «kónkılik júriske arnalǵan báteńke» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Ótkel báteńkesi – sý aıdyndarynyń taıaz bólikterinde júrýge arnalǵan, sý ótkizbeıtin ne tez qurǵaıtyn materıaldan jasalǵan, tabany taımaıtyn, arnaıy zabrodtyq kostúmmen birge qoldanylatyn berik aıaq kıim.
2. Etımologıasy: botınka (fr. botte) – "etik".
3. Ózbek: suvga kirish etiklari
4. Túrik: su geçiş botu
5. Aǵylshyn: wading boots
6. Nemis: Watstiefel
7. Bekitilgen nusqasy: shańǵy báteńkesi (2019), ótkel (2021)
8. Qoldaný salasy: Kólik jáne qatynas joldary, Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Atyraý oblysy Atyraý qalalyq máslıhatynyń 2011 jylǵy 12 mamyrdaǵy N 281 jáne Atyraý qalalyq ákimdiginiń 2011 jylǵy 10 mamyrdaǵy N 708 birlesken sheshimi men qaýlysy ... № 1 ótkelge ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2008 jylǵy 4 shildedegi N 55-IV Zańy ... Temirjol ótkelderinen ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... shańǵy báteńkeleri ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi (qoldanysyn, aýdarmalaryn) basshylyqqa ala otyryp, «ótkel báteńkesi» nusqasyn usynamyz.

Дефинициясы1. Brıjı – sportta tizege deıin nemese sál tómen túsetin, qozǵalys erkindigin qamtamasyz etetin, jeńil ári sozylmaly matadan tigilgen qysqa sporttyq shalbar túri.
2. Etımologıasy: brıjı (aǵyl. breeches) – "tizege deıingi shalbar".
3. Ózbek: bridjilar
4. Túrik: briç
5. Aǵylshyn: breeches
6. Nemis: Reithosen
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Dene tárbıesi jáne sport
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2018 jylǵy 21 shildedegi № 441 qaýlysy ... brıjıler jáne sholaq shalbarlar ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... brıjıler jáne sholaq shalbarlar ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 9 qańtardaǵy № 152-VIII QRZ ... shalbarlar jáne brıjı ...
10. Usynystar: sózdiń ózbek, túrik, aǵylshyn jáne nemis tilderindegi aýdarmalaryn eskere otyryp, qazaq tilinde «brıjı» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Qaqpashy shalbary – qaqpashylarǵa arnalǵan, soqqylardan, qulaýdan jáne syrǵanaýdan qorǵaý úshin arnaıy jumsartylǵan tósemderi bar, serpimdi ári berik materıaldan jasalǵan sporttyq shalbar.
2. Etımologıasy: brúkı (fr, "bragues", kóne germ."brōka") – "shalbar", "aıaqqa kıiletin kıim".
3. Ózbek: darvozabon shimlari
4. Túrik: kaleci pantolonu
5. Aǵylshyn: goalkeeper pants
6. Nemis: Torwart-Hose
7. Bekitilgen nusqasy: golkıper;qaqpashy (2019), keńbalaq shalbar (ındýstrıaá) (2015)
8. Qoldaný salasy: Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń 2025 jylǵy 9 maýsymdaǵy № 82 buıryǵy ... Qaqpashyǵa arnalǵan svıter ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2025 jylǵy 16 shildedegi № 524 qbpú buıryǵy ... Qaqpashy kıim nysany ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2015 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 7-1/247 buıryǵy. ... Shalbary bar paradtyq kıtel ...
4) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... tómengi bóligine arnalǵan jáne shalbar ...
10. Usynystar: ózbek, túrik, aǵylshyn jáne nemis tilderindegi aýdarmalary men zańnamadaǵy qoldanysy eskerilip, «qaqpashy shalbary» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Short-shalbar – sportta qoldanylatyn, tizeden joǵary nemese tize deńgeıinde aıaqty erkin qozǵaltýǵa múmkindik beretin qysqa shalbar, kóbinese jeńil jáne serpimdi matadan tigilgen, jattyǵý nemese jarys kezinde qozǵalysqa ıkemdilik beretin sporttyq kıim.
2. Etımologıasy: brúkı (fr. "bragues", kóne germ. "brōka") – "shalbar"; short (eski aǵylsh. sceort) – "qysqa".
3. Ózbek: short-shim
4. Túrik: şort-pantolon
5. Aǵylshyn: shorts-pants
6. Nemis: Shorts-Hose
7. Bekitilgen nusqasy: keńbalaq shalbar (ındýstrıaá) (2015)
8. Qoldaný salasy: Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... ıýbka-shalbar ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... pıdjaktar, blaızerler, shalbarlar, kókirekshesi ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 9 qańtardaǵy № 152-VIII QRZ ... shalbarlar jáne brıjı ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, týra aýdarmanyń ornyna jeńil jáne toqyma ónerkásibinde qoldanysqa ıe "keltekeı" sózi usynylady.

Дефинициясы1. Gımnastıkalyq urshyq– kórkem gımnastıkada juppen oryndalatyn tehnıkalyq jáne kórsetilimdik elementterge arnalǵan arnaıy sporttyq snarád.
2. Etımologıasy: gımnastıka (gr. γυμναστική) – "jattyǵý óneri", "deneni jattyqtyrý".
3. Ózbek: gimnastik tayoqcha (bułava)
4. Túrik: ritmik jimnastik topuzu
5. Aǵylshyn: rhythmic gymnastics club
6. Nemis: Gymnastikkeule
7. Bekitilgen nusqasy: gımnastıka (2019), at ústindegi gımnastıka (2022), urshyq tárizdi (2017)
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport, Mádenıet jáne óner
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 21 shildedegi N 306 Zańy ... gımnastıkalyq snarádtardy ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 3 qarashadaǵy № 346-IV Zańy ... gımnastıka jabdyqtary ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 7 jeltoqsandaǵy N 220-IV Zańy ... Gımnastıka (FIG) ...
10. Usynystar: ózbek, túrik, aǵylshyn jáne nemis tilderindegi aýdarmalary eskerilip, "gımnastıkalyq urshyq" nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Pıma – qoı, sıyr, eshki, qoıan, túıe júniniń qospasynan jáne basqa janýarlardyń júninen nemese jasandy júnnen basylǵan jyly kıiz etik. Qurǵaq qarmen júrý úshin paıdalanylady. Pıma men valenkıdiń aıyrmashylyǵy: (valenkı) qoı júnin (kóbine tabıǵı jún) bý, qysym jáne ysqylaý arqyly birtutas etip jasaıtyn, tigissiz, kıizden daıyndalatyn dástúrli qysqy aıaqkıim; pıma – júnnen (qoı júni nemese aralas talshyqtar) óndiristik kıizden tigiletin nemese qalypqa keltiriletin, tabany bólek jasalatyn, valenkige uqsas, biraq konstrýksıaályq turǵyda kúrdelirek qysqy aıaqkıim.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: kiyiz etiklar
4. Túrik: keçe çizmeler
5. Aǵylshyn: felt boots
6. Nemis: filzstiefel
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2025 jylǵy 16 shildedegi № 524 qbpú buıryǵy ... Tabany rezeńke pıma ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2025 jylǵy 14 mamyrdaǵy № 188 buıryǵy ... Pıma ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstriniń 2025 jylǵy 12 naýryzdaǵy № 118 buıryǵy. ... pıma, krosovkalar ...
10. Usynystar: "pıma" men "valenkı" birdeı emes, olar uqsas bolady, biraq tehnologıasy, materıaly jáne qoldanylý aımaǵy jaǵynan aıyrmashylyǵy bar eki túrli aıaqkıim túri. Sondyqtan berilgen defınısıaáǵa sáıkes salalyq sózdikterde berilgen "kıiz baıpaq" nusqasyn bekitýdi qoldaımyz. Komısıa men sala mamandarynyń pikiri qajet.

Дефинициясы1. Ýeıvbord – eki dóńgelekti, býyndalǵan platformadan turatyn, tolqyn tárizdi qozǵalys arqyly júretin sporttyq taqtaı.
2. Etımologıasy: veıvbord (aǵylsh. wave+board) – "tolqyn+taqta".
3. Ózbek: veýbord
4. Túrik: wakeboard
5. Aǵylshyn: wakeboard
6. Nemis: wakeboard
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: –
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekter basshylyqqa alynyp, «ýeıvbord» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Ýeıders – sýǵa kirip oryndalatyn balyq aýlaý jáne sý sporty áreketterinde deneni sýdan qorǵaýǵa arnalǵan sý ótkizbeıtin etik-kombınezon.
2. Etımologıasy: veıdersy (aǵyl. waders) – "sý keshý".
3. Ózbek: veyderlar (suv shimlari)
4. Túrik: tulum çizme
5. Aǵylshyn: waders
6. Nemis: Wathosen
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń 2023 jylǵy 18 sáýirdegi № 126 buıryǵy ... jartylaı kombınezonnan turady ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń 2025 jylǵy 9 maýsymdaǵy № 82 buıryǵy ... rezeńke etik jup ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa alynyp, «ýeıders» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Ýeıkserf – qaıyq týdyrǵan tolqynda arqansyz serfıng jasaýǵa negizdelgen sý sporty.
2. Etımologıasy: veıkserf (aǵyl. wake+surf) – "kemeniń artynan qalǵan tolqyn izi+tolqynda júrý".
3. Ózbek: veytsörf
4. Túrik: wakesurf
5. Aǵylshyn: wakesurf
6. Nemis: wakesurf
7. Bekitilgen nusqasy: kaıt serfıng (2019)
8. Qoldaný salasy: Sý sharýashylyǵy, Dene tárbıesi jáne sport
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 3 qarashadaǵy № 346-IV Zańy ... serfıngke arnalǵan taqtaılar ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... serfıngke jáne vındserfıngke ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... vındserfıngterge arnalǵan ...
10. Usynystar: termınniń basqa tilderdegi aýdarmalary, zańnamadaǵy qoldanysy men qoldanylý salasy eskerile otyryp, «ýeıkserf» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Velobáteńke – velosıpedshige arnalǵan, pedalmen tıimdi kúsh berýdi jáne aıaqtyń turaqty bekitilýin qamtamasyz etetin, qatty tabandy, arnaıy qulyp-mehanızmi (shıp) bar sporttyq aıaq kıim.
2. Etımologıasy: velo (lat. velox) – "jyldam".

3. Ózbek: velobutin / velosiped etiklari
4. Túrik: bisiklet ayakkabısı
5. Aǵylshyn: cycling shoes
6. Nemis: Fahrradschuhe
7. Bekitilgen nusqasy: shańǵy báteńkesi (2019)
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2019 jylǵy 19 sáýirdegi № 248-Vİ QRZ. ... bylǵary báteńke jup ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... kónkıler bekitilgen báteńkeler ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 7 naýryzdaǵy № 168-VIII QRZ. ... Báteńke, qumǵa arnalǵan ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekter basshylyqqa alynyp, «velobáteńke» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Velobrıdjı – velosıped tebýge arnalǵan, tizege deıin nemese sál tómen túsetin, sozylmaly jáne demalatyn matadan tigilgen, keıde jórgekshe jastyqshasy (pampersi) bar, yńǵaı men qozǵalys erkindigin qamtamasyz etetin sporttyq qysqa shalbar.
2. Etımologıasy: velo (lat. velox) – "jyldam"; brıjı (aǵyl. breeches) – "tizege deıingi shalbar".
3. Ózbek: velobridjilar
4. Túrik: bisiklet briçi
5. Aǵylshyn: cycling breeches
6. Nemis: Rad-Breeches
7. Bekitilgen nusqasy: velotrıal (2019)
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy. ... brıjı nemese shorty (sýlyq denejabymdardan basqa) ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 24 aqpandaǵy № 461-V QRZ ... shalbarlar brıjıler jáne sholaq shalbarlar ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 3 aqpandaǵy N 525 Zańy ... kókirekshesi jáne baýy bar shalbarlar brıjıler ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekter basshylyqqa alynyp, «velobrıdjı» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Velokeýdeshe – velosıpedshige arnalǵan, jeńil ári jel ótkizbeıtin nemese jyly ustaıtyn materıaldan tigilgen, deneni qorǵap, aerodınamıkany jaqsartatyn sporttyq jeńsiz syrt kıim.
2. Etımologıasy: velo (lat. velox) – "jyldam"; jıletka (fr. gilet) – "jeńsiz kóılek".

3. Ózbek: velo jilet
4. Túrik: bisiklet yeleği
5. Aǵylshyn: cycling vest
6. Nemis: Fahrradweste
7. Bekitilgen nusqasy: velokros (2019), jaryq-sıgnaldy keýdeshe (2021)
8. Qoldaný salasy: Dene tárbıesi jáne sport, Áskerı is
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń 2025 jylǵy 9 maýsymdaǵy № 82 buıryǵy ... Velokeýdeshe, dana, adam ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstriniń 2018 jylǵy 12 aqpandaǵy № 168 buıryǵy. ... sıgnaldyq keýdeshe ...
3) Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2019 jylǵy 19 sáýirdegi № 248-Vİ QRZ ... brondy keýdeshe ...
10. Usynystar: termınniń aýdarmasy, defınısıaásy men zańnamadaǵy qoldanysy eskerilip, «velokeýdeshe» nusqasy usynylady.

Дефинициясы1. Atıpti qyrǵysh, qalypsyz qyrǵysh, qalyptan tys qyrǵysh – ádettegi qyrǵyshtardan ózgeshe, kez kelgen túrine uqsamaıtyn arheologıalyq nysan. Shetki jartastyń synyǵyndaı 52+22 mm ólshemdi qural.
2. Etımologıasy: atıpti (gr. a+typos) - "joqqa shyǵarý, teristeý" + "beıne, úlgi".
3. Ózbek: atipik qirg'ich
4. Túrik: atipik kazıyıcı
5. Aǵylshyn: an atypical scraper
6. Nemis: atypischer Schaber
7. Bekitilgen nusqasy: atıptik tergeý jaǵdaıy (2016), qyrǵysh (2021)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 9 qańtardaǵy № 4 buıryǵy. ... atıptik gemolıtıkalyq-ýremıaályq sındrom ...
Qazaqstan Respýblıkasy Ónerkásip jáne qurylys mınıstriniń 2023 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 163 buıryǵy... Betterdi tazalaý úshin metal shpatelderdi, qyrǵyshtardy, shetkalardy qoldaný ...
10. Usynystar: "atıpti" termıni medısına salasynda jıi qoldanysta. Zańnamalyq qujatta da atalǵan salada qoldanysyn kórsetip tur. Defınısıaásyna qaraı otyryp, "qalypsyz qyrǵysh" termınin bekitý usynylady. Mamandardyń pikiri kerek.

Дефинициясы1. Dısk tárizdi shúıdeli bıfas, tabany dısk tárizdi bıfas, dóńgelek tabandy bıfas – tómengi paleolıt dáýirindegi arheologıalyq eskertkish (ashel). Bul – Úndistanda, Quddap ornynda tabylǵan uzyndyǵy 4,5 sm qural.
2. Etımologıasy: dısk (gr. δίσκος (dıskos) – «dóńgelek tabaq»; bıfas (fr. biface) – "eki jaqty".
3. Ózbek: disk shaklidagi tovonli bifas?
4. Túrik: disk şeklindeki topuk ile çift yüz
5. Aǵylshyn: biface with a disc-shaped heel
6. Nemis: bifas mit Scheibenfuß
7. Bekitilgen nusqasy: ıilgish dısk (2023), jelek tárizdi jatys (2024)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 24 mamyrdaǵy № 302 qaýlysy. ... jınaqtaýshy bólshekter (metal dóńgelekti dıskiler, serippeler) ...
Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2022 jylǵy 18 mamyrdaǵy № 355 buıryǵy. ... omyrtqaaralyq dıskilerdiń aýrýlaryn ...
10. Usynystar: zańnamalyq qujattarda "dısk" termıni kezdeskenmen, onyń usynylyp otyrǵan termınge esh qatysy joq. Mamandardyń pikiri qajet. Degenmen de "dóńgelek tabandy bıfas" defınısıaáǵa jaqyn keledi.

Дефинициясы1. Bort (qazba) – stratıgrafıaá (qabatty shógindi jáne výlkanogendik jynystardyń salystyrmaly geologıalyq jasyn anyqtaý, taý jynystarynyń qalyńdyǵyn bólshekteý jáne t.b. týraly geologıa bólimi) men zertteletin aýmaqtyń shekaralaryn bekitý úshin qoldanylatyn qazba jıegindegi tik qabyrǵa.
2. Etımologıasy: bort (frans. bord)-"shet, sheti".
3. Ózbek: bort (qazish)
4. Túrik: yan (kazma)
5. Aǵylshyn: board (excavation)
6. Nemis: bord (Ausgrabung)
7. Bekitilgen nusqasy: jıek, bort (2018)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Soltústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń 2017 jylǵy 4 shildede № 269 qaýlysy. ... jol jıekterindegi, ıirimdi ýchaskelerdegi keptirgish ...
Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 8 jeltoqsandaǵy № 198-Vİ QRZ. ... Áýe kemeleriniń bortynda ...
10. Usynystar: defınısıaány qaraı otyryp, "jıek" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Jal, jarqabaq – arheologıalyq eskertkishtiń stratıgrafıaásyn jaqsyraq baqylaý úshin qaldyrylǵan kvadrattar nemese úlken qazba ýchaskeleri arasyndaǵy taza jer jolaǵy.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: chekka?
4. Túrik: kenar?
5. Aǵylshyn: edge?
6. Nemis: Rand?
7. Bekitilgen nusqasy: jarqabaq (1998), atjarys joljıegi (2022), qaırań qabaqshasy (2024)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, İs júrgizý jáne muraǵat isi
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstriniń Qurylys jáne turǵyn úı komýnaldyq sharýashylyq isteri komıteti tóraǵasynyń 2018 jylǵy 20 sáýirdegi № 88-nq buıryǵy. ... qulama jarqabaqtyń turaqsyz úıindileri ...
10. Usynystar: defınısıaásyn basshylyqqa alsaq, arheologıalyq eskertkishtiń stratıgrafıaásyn jaqsyraq baqylaý úshin topyraqty jal qylyp úıgen. Olaı bolsa, osy sala boıynsha "jal" (arheologıa) dep bekitý usynylady. Mamandardyń pikiri artyq bolmaıdy.

Дефинициясы1. Ǵuryptyq balta – qurbandyq zaty, ártúrli dáýirlerde jerleý quraldarynyń mańyzdy bóligi bolǵan naǵyz baltanyń kishireıtilgen kóshirmesi. Ol aqyrette qaıtys bolǵan adamdy naqty turmystyq zattarmen, myltyqtarmen nemese qarýlarmen almastyrýǵa arnalǵan.
Mysaly, Adygeıa Respýblıkasynyń Ulttyq murajaıynda skıftik ań stılinde jasalǵan ǵuryptyq balta bar.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: votiv bolta
4. Túrik: adak baltası
5. Aǵylshyn: the votive axe
6. Nemis: votiv-axt
7. Bekitilgen nusqasy: ǵuryptyq-mıftik syn (2021), balta (2021)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2018 jylǵy 20 qyrkúıektegi № 469 buıryǵy. ... ǵuryptyq-turmystyq ánderi men zamanaýı ...
Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2023 jylǵy 1 shildedegi № 357 buıryǵy. ... aǵash ustasynyń baltasy, kóldeneń ara ...
10. Usynystar: saraptama qorytyndysy "ǵuryptyq balta" termınin bekitýdi usynylady.

Дефинициясы1. Uńǵyly jebe ushy, jebeniń uńǵyly ushy – jebeniń aǵash biligine saptamaǵa arnalǵan túbinde qýys uńǵysy bar ush túri.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: vtulkali o'q uchi
4. Túrik: darbeli ok ucu
5. Aǵylshyn: tubular arrowhead
6. Nemis: Pfeilspitze mit Buchse
7. Bekitilgen nusqasy: jebeli kran (2016), ıilý ushy (2017)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń m.a. 2022 jylǵy 30 qarashadaǵy № 919 buıryǵy. ... jebeniń ushy – jebe denesiniń bas ...
Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa Alqasynyń 2015 jylǵy 19 mamyrdaǵy № 55 sheshimi. ... Uńǵylyq shyǵyrlar ...
10. Usynystar: defınısıaásyn qarastyra kele, "uńǵyly jebe ushy" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Morylǵan qabat – jel, jańbyr, kún, aıaz jáne t.b. sıaqty tabıǵı faktorlardyń uzaq ýaqyt áserine ushyraǵan topyraqtyń joǵary qabaty. Bul qabatta kóbinese artefaktiler bolady, biraq olardy jyljytýǵa, joıýǵa nemese keıingi shógindilermen aralastyrýǵa bolady, bul olardyń kezdesýi men anyqtaýdy qıyndatady.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: ajinlangan qatlam?
4. Túrik: aşınmış tabaka / hava etkili tabaka
5. Aǵylshyn: weathered layer
6. Nemis: verwitterte Schicht
7. Bekitilgen nusqasy: mádenı qabat (2019)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy № 35-Vİ QRZ. ... Buzylǵan glıkol ...
Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstrligi Avtomobıl joldary komıteti Tóraǵasynyń 2018 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy № 121 buıryǵy. ... toqtatatyn qabattardy salý úshin ázirlendi ...
10. Usynystar: saraptama qorytyndysy sáýlet jáne qurylys salasynda qoldanystaǵy (morylǵan bıtým) termındi eskere otyryp, "morylǵan qabat" termınin bekitýdi usynady.

Дефинициясы1. Malta tas ındýstrıaásy – erte paleolıt dáýirine tán tas ónerkásibiniń ejelgi túrleriniń birin bildiretin arheologıalyq termın (Oldývaı dáýiri). Ol maltatastardy qural-saımandar jasaý úshin daıyndama retinde paıdalanýǵa negizdelgen.
2. Etımologıasy: ındýstrıaá (lat. industrial) - "eńbekqorlyq, yntalaný, yqylastylyq".
3. Ózbek: tosh sanoati
4. Túrik: çakıl endüstrisi
5. Aǵylshyn: pebble industry
6. Nemis: kies-Industrie
7. Bekitilgen nusqasy: mádenıet ındýstrıaásy (2018)
8. Qoldaný salasy: Tarıh
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstriniń 2017 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № 890 buıryǵy. ... Qıyrshyqtasqa, maltatasqa, qumǵa jasandy jáne tabıǵı keýekti ...
Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrıaá jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń 2023 jylǵy 28 sáýirdegi № 306 buıryǵy. ... ekonomıkalyq nemese ındýstrıaályq aımaqtyń basqarýshy ...
10. Usynystar: arheologıa termıni retinde zańnamalyq qujatta kezdespedi. Defınısıaásyn negizge ala otyryp, "malta tas ónerkásibi" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Qalashyq, kóne qala, eski qala orny – buryn bolǵan bekinisti qonys nemese aýmaq. Ol ádette qorǵanysqa qyzmet etetin dýaldarmen, topyraq jaldarymen qorshalǵan. Qalashyqtar qalalarmen, qulyptarmen, qasıetti oryndarmen nemese feodaldyq úılermen baılanysty bolýy múmkin.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: shaharcha
4. Túrik: kalıntı
5. Aǵylshyn: hillfort
6. Nemis: Fundplatz
7. Bekitilgen nusqasy: qalashyq (tarıh) (1971), tank atys qalashyǵy (2021)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysy 2001 jylǵy 25 tamyz N 1103. ... kóne qala Otyrardy saqtaý ...
Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2019 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 288-Vİ QRZ. ... turaqtar, qalashyqtar, kóne kesenderdiń, qonystardyń, bekinisterdiń ...
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2011 jylǵy 10 mamyrdaǵy № 76 Jarlyǵy. ... mádenı ıgilik bolyp tabylatyn sırek qoljazbalardyń, kóne kitaptardyń ...
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1995 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy N 2708 zań kúshi bar Jarlyǵy. ... kúzet úı-jaılaryn, áskerı qalashyqtar salyp ...
10. Usynystar: aýdarmalardy, bekitilgen termınderdi, zańnamalyq qujattardaǵy qoldanysty qarastyra kele, "gorodıshe - kóne qala" nemese "gorodıshe - kóne qalashyq" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Tonaýshylar izi, tonaý tesigi, tonaýǵa qazylǵan tesik, qazylǵan jasyryn jol – baǵaly zattardy alyp qoıý úshin jerleý ornyna, qorǵanǵa nemese ózge de arheologıalyq qurylysqa zańsyz ený maqsatynda qazylǵan ruqsatsyz qazba.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: yirtqich qazishmalar
4. Túrik: yağmacı tüneli / izinsiz kazı girişi
5. Aǵylshyn: looter’s tunnel / illegal excavation hole
6. Nemis: Raubgräbertunnel / illegales Grabungsloch
7. Bekitilgen nusqasy: tonaýshy (2016)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi 2014 jylǵy 3 shildedegi № 226-V QRZ. ... ulttyq múlikti joıý nemese tonaý ...
Aqtóbe oblysy ákimdiginiń 2024 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 66 qaýlysy. ... dıametri 4 metr bolatyn tonaý shuńqyry ...
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 30 qyrkúıektegi № 1009 qaýlysy. ... Shaıqas dalasynda ólgender men jaralanǵandardyń zattaryn urlaý (tonaý) ...
10. Usynystar: usynýshy tarap birneshe termın nusqalaryn bergen. Al zańnamalyq qujatta "tonaý shuńqyry" degen termın qoldanylǵan. Termın defınısıaásyn zerdeleı kele, "tonaýshylyq qazba" dep bekitý usynylady. Mamandardyń talqylap, pikir aıtýy artyq bolmaıdy.

Дефинициясы1. Úńgir – tabıǵı nemese jasandy túrde paıda bolǵan shaǵyn úńgir, qýys, kóbine jartastyń ishinde ornalasqan. Úńgirdi adamdar pana retinde qoldanǵan, ejelgi mádenı qabattar tabylǵan.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: g'or
4. Túrik: mağara
5. Aǵylshyn: cave
6. Nemis: Höhle
7. Bekitilgen nusqasy: úńgir týrızmi (2019), úńgirli gemangıoma (2017)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Jambyl oblysy ákimdiginiń 2020 jylǵy 1 shildedegi № 148 qaýlysy. ... Yntaly úńgiri ...
Qazaqstan Respýblıkasynyń 1999 jylǵy 15 naýryzdaǵy N 349-I Zańy. ... múmkin ken qazý oryndary, tabıǵı úńgirler, basqa da ǵımarattar ...
Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń 2025 jylǵy 28 naýryzdaǵy № 41 buıryǵy. ... Túrkistan oblysynyń "Aqmeshit" úńgiri ...
10. Usynystar: usynylǵan termındi jan-jaqty qarastyra kele, saraptama qorytyndysy "úńgir" termınin bekitýdi usynady.

Дефинициясы1. Topyraq qorymy – qorǵandy úıindilersiz topyraqqa ornalastyrylǵan jerleý oryndarynan turatyn zırat. Jerleý ádette qarapaıym qabir shuńqyrlarynda bolǵan.
2. Etımologıasy: qorym (nem. Grund) – "topyraq, negiz".
3. Ózbek: er osti qabristoni
4. Túrik: toprak mezar alanı
5. Aǵylshyn: an underground burial ground
6. Nemis: Erdfriedhof
7. Bekitilgen nusqasy: ashyq topyraq (2022)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qaraǵandy oblysynyń ákimdiginiń 2025 jylǵy 8 sáýirdegi № 21/05 qaýlysy. ... Sherýbaı qorymy, erte temir dáýiri ...
Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2014 jylǵy 17 qańtardaǵy № 165-V QRZ. ... «mal qorymdaryn» degen sózder ...
Aqmola oblysy ákimdiginiń 2020 jylǵy 28 shildedegi № A-8/377 qaýlysy. ... Amangeldi II qorymy ...
10. Usynystar: eger qorymnyń birneshe túri bar bolsa, onda "topyraq qorym" dep bekitýge bolady. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda saraptama qorytyndysy zańnamalyq qujattardy negizge alyp, "qorym" dep qana alyp bekitýdi usynady. Mamandardyń talqylaýy kerek.

Дефинициясы1. Kúndizgi jer beti – arheologıalyq jumystardy júrgizý kezinde bekitilgen jer betiniń qazirgi (nemese qazba bastalǵanǵa deıingi sońǵy) kókjıegi. Arheologıalyq nysandar men stratıgrafıaályq qabattardyń paıda bolý tereńdigin ólsheý úshin bastapqy núkte retinde qoldanylady.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: kunduzgi sirt
4. Túrik: gündüz yüzeyi
5. Aǵylshyn: daytime surface
6. Nemis: Tagesoberfläche
7. Bekitilgen nusqasy: alty kúndik jumys aptasy (eńbek j/e hal. áleým. qorǵ.) (2005), betki; ústi; bet (2021)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Sáýlet jáne qurylys
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 1999 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy N 1930 Qaýlysy. ... Jerasty jáne ashyq ken jumystarynda ...
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 17 aqpandaǵy N 172 Qaýlysy. ... jer betinde qatty kúıde bolatyn tabıǵı mıneraldyq túzilimder ...
Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 30 maýsymdaǵy № 130-VII QRZ. ... jer paıdalanýshylarǵa berý týraly shart ...
10. Usynystar: usynýshy taraptan berilgen nusqalar orys tilinde berilgen "dnevnaıa poverhnost termınine balama retinde alynǵan. Defınısıaásyna nazar aýdarsaq, arheologıalyq qazba jumystaryndaǵy qazirgi jer beti jaıynda sóz bolyp tur. Sol sebepti "qazirgi jer beti" termınin bekitýge usynǵan bolar edik. Mamandarmen talqylaý kerek.

Дефинициясы1. Ejelgi jer beti – ejelgi kezeńge jatatyn jerdiń bastapqy betki qabaty, ejelgi geologıalyq kezeńderde paıda bolǵan jer qyrtysynyń turaqty kontınentaldy bóligin bildiretin geologıalyq túsinik. Ol artefaktiler ornalasqan stratıgrafıaályq konteksti anyqtaýda mańyzdy.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: yerning qadimgi yuzasi
4. Túrik: dünyanın antik yüzeyi
5. Aǵylshyn: ancient Earth surface
6. Nemis: die alte Oberfläche der Erde
7. Bekitilgen nusqasy: ejelgi (tar.) (1971), jer betiniń radıaktıvti lastanýy (2022)
8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2019 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 288-Vİ QRZ. ... ejelgi eldi mekenderdiń tarıhı ...
Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2023 jylǵy 22 aqpandaǵy № 75 buıryǵy. ... jer betinde paıda bolǵan, mıneraldyq ...
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2018 jylǵy 29 qyrkúıektegi № 762 Jarlyǵy. ... ejelgi eskertkishteri men Beket Ata mazarynyń ...
10. Usynystar: aýdarmalardy, bekitilgen termın tirkesiniń syńarlaryn qarastyra kele, "ejelgi jer beti" termınin bekitý usynylady.

Дефинициясы1. Dart, naıza, naızasha – uzyn bilikten (kóbinese aǵashtan) jáne kóbinese tastan nemese metaldan jasalǵan ushtan turatyn qarý túri.
2. Etımologıasy: –
3. Ózbek: dart
4. Túrik: cirit
5. Aǵylshyn: dart
6. Nemis: Speer
7. Bekitilgen nusqasy: –
8. Qoldaný salasy: Tarıh
9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2024 jylǵy 24 maýsymdaǵy № 583 Jarlyǵy. ... Saptyń ushy naıza pishininde bolady ...
Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2014 jylǵy 19 qyrkúıektegi 237-V QRZ. ... aldaspandar, naızalar, súńgiler ...
10. Usynystar: defınısıaásyn, zańnamadaǵy qoldanysyn qaraı otyryp, "naıza" dep bekitken durys bolar. Naızadan kishileý, qysqalaý qarý túri eken. Biraq ony "naızasha" dep bekitý jóninde mamandarmen keńesý kerek.