Termincom.kz

ТЕК ТЕРМИНКОМ МҮШЕЛЕРІ ҒАНА ДАУЫС БЕРЕ АЛАДЫ! Республикалық терминология комиссиясының (қоғамдық-гуманитарлық бағыт) 2025 жылғы 5-отырысында бекітілетін терминдері

№	САЛАСЫ	ТЕРМИН САНЫ	РЕТТІК САНЫ
1	Археология	54	1-54
2	Ұлттық қауіпсіздік комитеті ұсынған терминдер	59	55-113
3	ҚР Ұлттық экономика министрлігі ұсынған терминдер	21	114-134

<p><b>ТЕК ТЕРМИНКОМ МҮШЕЛЕРІ ҒАНА ДАУЫС БЕРЕ АЛАДЫ!<b> Республикалық терминология комиссиясының (қоғамдық-гуманитарлық бағыт) 2025 жылғы 5-отырысында бекітілетін терминдері</p><table border="1">
                            <tr>
                                <td>№</td>
                                <td>САЛАСЫ</td>
                                <td>ТЕРМИН САНЫ</td>
                                <td>РЕТТІК САНЫ</td>
                            </tr><tr>
                    <td>1</td>
                    <td>Археология</td>
                    <td>54</td>
                    <td>1-54</td>
                </tr><tr>
                    <td>2</td>
                    <td>Ұлттық қауіпсіздік комитеті ұсынған терминдер</td>
                    <td>59</td>
                    <td>55-113</td>
                </tr><tr>
                    <td>3</td>
                    <td>ҚР Ұлттық экономика министрлігі ұсынған терминдер</td>
                    <td>21</td>
                    <td>114-134</td>
                </tr></table>

#	Oryssha nusqasy	Qazaqsha nusqasy	Reıtıń
1.	атипичный скребок	atıpti qyrǵysh, qalypsyz qyrǵysh, qalyptan tys qyrǵysh	атипичный скребок atıpti qyrǵysh, qalypsyz qyrǵysh, qalyptan tys qyrǵysh Arheologıaatıpti (gr. a+typos) - "joqqa shyǵarý, teristeý" + "beıne, úlgi". Дефинициясы1. Atıpti qyrǵysh, qalypsyz qyrǵysh, qalyptan tys qyrǵysh – ádettegi qyrǵyshtardan ózgeshe, kez kelgen túrine uqsamaıtyn arheologıalyq nysan. Shetki jartastyń synyǵyndaı 52+22 mm ólshemdi qural. 2. Etımologıasy: atıpti (gr. a+typos) - "joqqa shyǵarý, teristeý" + "beıne, úlgi". 3. Ózbek: atipik qirg'ich 4. Túrik: atipik kazıyıcı 5. Aǵylshyn: an atypical scraper 6. Nemis: atypischer Schaber 7. Bekitilgen nusqasy: atıptik tergeý jaǵdaıy (2016), qyrǵysh (2021) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 9 qańtardaǵy № 4 buıryǵy. ... atıptik gemolıtıkalyq-ýremıaályq sındrom ... Qazaqstan Respýblıkasy Ónerkásip jáne qurylys mınıstriniń 2023 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 163 buıryǵy... Betterdi tazalaý úshin metal shpatelderdi, qyrǵyshtardy, shetkalardy qoldaný ... 10. Usynystar: "atıpti" termıni medısına salasynda jıi qoldanysta. Zańnamalyq qujatta da atalǵan salada qoldanysyn kórsetip tur. Defınısıaásyna qaraı otyryp, "qalypsyz qyrǵysh" termınin bekitý usynylady. Mamandardyń pikiri kerek. Дауыс беру Рейтинг: +5 Қолдаймын7 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын1	+5
2.	бифас с дисковидной пяткой	dısk tárizdi shúıdeli bıfas, tabany dısk tárizdi bıfas, dóńgelek tabandy bıfas	бифас с дисковидной пяткой dısk tárizdi shúıdeli bıfas, tabany dısk tárizdi bıfas, dóńgelek tabandy bıfas Arheologıadısk (gr. δίσκος (dıskos) – «dóńgelek tabaq»; bıfas (fr. biface) – "eki jaqty". Дефинициясы1. Dısk tárizdi shúıdeli bıfas, tabany dısk tárizdi bıfas, dóńgelek tabandy bıfas – tómengi paleolıt dáýirindegi arheologıalyq eskertkish (ashel). Bul – Úndistanda, Quddap ornynda tabylǵan uzyndyǵy 4,5 sm qural. 2. Etımologıasy: dısk (gr. δίσκος (dıskos) – «dóńgelek tabaq»; bıfas (fr. biface) – "eki jaqty". 3. Ózbek: disk shaklidagi tovonli bifas? 4. Túrik: disk şeklindeki topuk ile çift yüz 5. Aǵylshyn: biface with a disc-shaped heel 6. Nemis: bifas mit Scheibenfuß 7. Bekitilgen nusqasy: ıilgish dısk (2023), jelek tárizdi jatys (2024) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2016 jylǵy 24 mamyrdaǵy № 302 qaýlysy. ... jınaqtaýshy bólshekter (metal dóńgelekti dıskiler, serippeler) ... Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2022 jylǵy 18 mamyrdaǵy № 355 buıryǵy. ... omyrtqaaralyq dıskilerdiń aýrýlaryn ... 10. Usynystar: zańnamalyq qujattarda "dısk" termıni kezdeskenmen, onyń usynylyp otyrǵan termınge esh qatysy joq. Mamandardyń pikiri qajet. Degenmen de "dóńgelek tabandy bıfas" defınısıaáǵa jaqyn keledi. Дауыс беру Рейтинг: +4 Қолдаймын6 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+4
3.	борт (раскопа)	jıek, bort (2018)	борт (раскопа) jıek, bort (2018) Arheologıabort (frans. bord)-"shet, sheti". Дефинициясы1. Bort (qazba) – stratıgrafıaá (qabatty shógindi jáne výlkanogendik jynystardyń salystyrmaly geologıalyq jasyn anyqtaý, taý jynystarynyń qalyńdyǵyn bólshekteý jáne t.b. týraly geologıa bólimi) men zertteletin aýmaqtyń shekaralaryn bekitý úshin qoldanylatyn qazba jıegindegi tik qabyrǵa. 2. Etımologıasy: bort (frans. bord)-"shet, sheti". 3. Ózbek: bort (qazish) 4. Túrik: yan (kazma) 5. Aǵylshyn: board (excavation) 6. Nemis: bord (Ausgrabung) 7. Bekitilgen nusqasy: jıek, bort (2018) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Soltústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń 2017 jylǵy 4 shildede № 269 qaýlysy. ... jol jıekterindegi, ıirimdi ýchaskelerdegi keptirgish ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 8 jeltoqsandaǵy № 198-Vİ QRZ. ... Áýe kemeleriniń bortynda ... 10. Usynystar: defınısıaány qaraı otyryp, "jıek" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +4 Қолдаймын6 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+4
4.	бровка	jal, jarqabaq (1998)	бровка jal, jarqabaq (1998) Arheologıa– Дефинициясы1. Jal, jarqabaq – arheologıalyq eskertkishtiń stratıgrafıaásyn jaqsyraq baqylaý úshin qaldyrylǵan kvadrattar nemese úlken qazba ýchaskeleri arasyndaǵy taza jer jolaǵy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: chekka? 4. Túrik: kenar? 5. Aǵylshyn: edge? 6. Nemis: Rand? 7. Bekitilgen nusqasy: jarqabaq (1998), atjarys joljıegi (2022), qaırań qabaqshasy (2024) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstriniń Qurylys jáne turǵyn úı komýnaldyq sharýashylyq isteri komıteti tóraǵasynyń 2018 jylǵy 20 sáýirdegi № 88-nq buıryǵy. ... qulama jarqabaqtyń turaqsyz úıindileri ... 10. Usynystar: defınısıaásyn basshylyqqa alsaq, arheologıalyq eskertkishtiń stratıgrafıaásyn jaqsyraq baqylaý úshin topyraqty jal qylyp úıgen. Olaı bolsa, osy sala boıynsha "jal" (arheologıa) dep bekitý usynylady. Mamandardyń pikiri artyq bolmaıdy. Дауыс беру Рейтинг: +6 Қолдаймын7 Қолдамаймын1 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+6
5.	вотивный топор	ǵuryptyq balta	вотивный топор ǵuryptyq balta Arheologıa– Дефинициясы1. Ǵuryptyq balta – qurbandyq zaty, ártúrli dáýirlerde jerleý quraldarynyń mańyzdy bóligi bolǵan naǵyz baltanyń kishireıtilgen kóshirmesi. Ol aqyrette qaıtys bolǵan adamdy naqty turmystyq zattarmen, myltyqtarmen nemese qarýlarmen almastyrýǵa arnalǵan. Mysaly, Adygeıa Respýblıkasynyń Ulttyq murajaıynda skıftik ań stılinde jasalǵan ǵuryptyq balta bar. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: votiv bolta 4. Túrik: adak baltası 5. Aǵylshyn: the votive axe 6. Nemis: votiv-axt 7. Bekitilgen nusqasy: ǵuryptyq-mıftik syn (2021), balta (2021) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2018 jylǵy 20 qyrkúıektegi № 469 buıryǵy. ... ǵuryptyq-turmystyq ánderi men zamanaýı ... Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2023 jylǵy 1 shildedegi № 357 buıryǵy. ... aǵash ustasynyń baltasy, kóldeneń ara ... 10. Usynystar: saraptama qorytyndysy "ǵuryptyq balta" termınin bekitýdi usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +6 Қолдаймын7 Қолдамаймын1 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+6
6.	втульчатый наконечник стрелы	uńǵyly jebe ushy, jebeniń uńǵyly ushy	втульчатый наконечник стрелы uńǵyly jebe ushy, jebeniń uńǵyly ushy Arheologıa– Дефинициясы1. Uńǵyly jebe ushy, jebeniń uńǵyly ushy – jebeniń aǵash biligine saptamaǵa arnalǵan túbinde qýys uńǵysy bar ush túri. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: vtulkali o'q uchi 4. Túrik: darbeli ok ucu 5. Aǵylshyn: tubular arrowhead 6. Nemis: Pfeilspitze mit Buchse 7. Bekitilgen nusqasy: jebeli kran (2016), ıilý ushy (2017) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń m.a. 2022 jylǵy 30 qarashadaǵy № 919 buıryǵy. ... jebeniń ushy – jebe denesiniń bas ... Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa Alqasynyń 2015 jylǵy 19 mamyrdaǵy № 55 sheshimi. ... Uńǵylyq shyǵyrlar ... 10. Usynystar: defınısıaásyn qarastyra kele, "uńǵyly jebe ushy" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +4 Қолдаймын6 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+4
7.	выветренный слой	morylǵan qabat	выветренный слой morylǵan qabat Arheologıa– Дефинициясы1. Morylǵan qabat – jel, jańbyr, kún, aıaz jáne t.b. sıaqty tabıǵı faktorlardyń uzaq ýaqyt áserine ushyraǵan topyraqtyń joǵary qabaty. Bul qabatta kóbinese artefaktiler bolady, biraq olardy jyljytýǵa, joıýǵa nemese keıingi shógindilermen aralastyrýǵa bolady, bul olardyń kezdesýi men anyqtaýdy qıyndatady. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: ajinlangan qatlam? 4. Túrik: aşınmış tabaka / hava etkili tabaka 5. Aǵylshyn: weathered layer 6. Nemis: verwitterte Schicht 7. Bekitilgen nusqasy: mádenı qabat (2019) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy № 35-Vİ QRZ. ... Buzylǵan glıkol ... Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstrligi Avtomobıl joldary komıteti Tóraǵasynyń 2018 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy № 121 buıryǵy. ... toqtatatyn qabattardy salý úshin ázirlendi ... 10. Usynystar: saraptama qorytyndysy sáýlet jáne qurylys salasynda qoldanystaǵy (morylǵan bıtým) termındi eskere otyryp, "morylǵan qabat" termınin bekitýdi usynady. Дауыс беру Рейтинг: +8 Қолдаймын8 Қолдамаймын0 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+8
8.	галечная индустрия	malta tas ındýstrıaásy, malta tas ónerkásibi	галечная индустрия malta tas ındýstrıaásy, malta tas ónerkásibi Arheologıaındýstrıaá (lat. industrial) - "eńbekqorlyq, yntalaný, yqylastylyq". Дефинициясы1. Malta tas ındýstrıaásy – erte paleolıt dáýirine tán tas ónerkásibiniń ejelgi túrleriniń birin bildiretin arheologıalyq termın (Oldývaı dáýiri). Ol maltatastardy qural-saımandar jasaý úshin daıyndama retinde paıdalanýǵa negizdelgen. 2. Etımologıasy: ındýstrıaá (lat. industrial) - "eńbekqorlyq, yntalaný, yqylastylyq". 3. Ózbek: tosh sanoati 4. Túrik: çakıl endüstrisi 5. Aǵylshyn: pebble industry 6. Nemis: kies-Industrie 7. Bekitilgen nusqasy: mádenıet ındýstrıaásy (2018) 8. Qoldaný salasy: Tarıh 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstriniń 2017 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № 890 buıryǵy. ... Qıyrshyqtasqa, maltatasqa, qumǵa jasandy jáne tabıǵı keýekti ... Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrıaá jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń 2023 jylǵy 28 sáýirdegi № 306 buıryǵy. ... ekonomıkalyq nemese ındýstrıaályq aımaqtyń basqarýshy ... 10. Usynystar: arheologıa termıni retinde zańnamalyq qujatta kezdespedi. Defınısıaásyn negizge ala otyryp, "malta tas ónerkásibi" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +4 Қолдаймын6 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+4
9.	городище	qalashyq, kóne qala, eski qala orny, kóne qalashyq	городище qalashyq, kóne qala, eski qala orny, kóne qalashyq Arheologıa– Дефинициясы1. Qalashyq, kóne qala, eski qala orny – buryn bolǵan bekinisti qonys nemese aýmaq. Ol ádette qorǵanysqa qyzmet etetin dýaldarmen, topyraq jaldarymen qorshalǵan. Qalashyqtar qalalarmen, qulyptarmen, qasıetti oryndarmen nemese feodaldyq úılermen baılanysty bolýy múmkin. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: shaharcha 4. Túrik: kalıntı 5. Aǵylshyn: hillfort 6. Nemis: Fundplatz 7. Bekitilgen nusqasy: qalashyq (tarıh) (1971), tank atys qalashyǵy (2021) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysy 2001 jylǵy 25 tamyz N 1103. ... kóne qala Otyrardy saqtaý ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2019 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 288-Vİ QRZ. ... turaqtar, qalashyqtar, kóne kesenderdiń, qonystardyń, bekinisterdiń ... Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2011 jylǵy 10 mamyrdaǵy № 76 Jarlyǵy. ... mádenı ıgilik bolyp tabylatyn sırek qoljazbalardyń, kóne kitaptardyń ... Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1995 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy N 2708 zań kúshi bar Jarlyǵy. ... kúzet úı-jaılaryn, áskerı qalashyqtar salyp ... 10. Usynystar: aýdarmalardy, bekitilgen termınderdi, zańnamalyq qujattardaǵy qoldanysty qarastyra kele, "gorodıshe - kóne qala" nemese "gorodıshe - kóne qalashyq" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +6 Қолдаймын6 Қолдамаймын1 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+6
10.	грабительский лаз	tonaýshylar izi, tonaý tesigi, tonaýǵa qazylǵan tesik, qazylǵan jasyryn jol, tonaýshylyq qazba	грабительский лаз tonaýshylar izi, tonaý tesigi, tonaýǵa qazylǵan tesik, qazylǵan jasyryn jol, tonaýshylyq qazba Arheologıa– Дефинициясы1. Tonaýshylar izi, tonaý tesigi, tonaýǵa qazylǵan tesik, qazylǵan jasyryn jol – baǵaly zattardy alyp qoıý úshin jerleý ornyna, qorǵanǵa nemese ózge de arheologıalyq qurylysqa zańsyz ený maqsatynda qazylǵan ruqsatsyz qazba. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: yirtqich qazishmalar 4. Túrik: yağmacı tüneli / izinsiz kazı girişi 5. Aǵylshyn: looter’s tunnel / illegal excavation hole 6. Nemis: Raubgräbertunnel / illegales Grabungsloch 7. Bekitilgen nusqasy: tonaýshy (2016) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi 2014 jylǵy 3 shildedegi № 226-V QRZ. ... ulttyq múlikti joıý nemese tonaý ... Aqtóbe oblysy ákimdiginiń 2024 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 66 qaýlysy. ... dıametri 4 metr bolatyn tonaý shuńqyry ... Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 30 qyrkúıektegi № 1009 qaýlysy. ... Shaıqas dalasynda ólgender men jaralanǵandardyń zattaryn urlaý (tonaý) ... 10. Usynystar: usynýshy tarap birneshe termın nusqalaryn bergen. Al zańnamalyq qujatta "tonaý shuńqyry" degen termın qoldanylǵan. Termın defınısıaásyn zerdeleı kele, "tonaýshylyq qazba" dep bekitý usynylady. Mamandardyń talqylap, pikir aıtýy artyq bolmaıdy. Дауыс беру Рейтинг: 0 Қолдаймын4 Қолдамаймын4 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	0
11.	грот	úńgir	грот úńgir Arheologıa– Дефинициясы1. Úńgir – tabıǵı nemese jasandy túrde paıda bolǵan shaǵyn úńgir, qýys, kóbine jartastyń ishinde ornalasqan. Úńgirdi adamdar pana retinde qoldanǵan, ejelgi mádenı qabattar tabylǵan. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: g'or 4. Túrik: mağara 5. Aǵylshyn: cave 6. Nemis: Höhle 7. Bekitilgen nusqasy: úńgir týrızmi (2019), úńgirli gemangıoma (2017) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Jambyl oblysy ákimdiginiń 2020 jylǵy 1 shildedegi № 148 qaýlysy. ... Yntaly úńgiri ... Qazaqstan Respýblıkasynyń 1999 jylǵy 15 naýryzdaǵy N 349-I Zańy. ... múmkin ken qazý oryndary, tabıǵı úńgirler, basqa da ǵımarattar ... Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstriniń 2025 jylǵy 28 naýryzdaǵy № 41 buıryǵy. ... Túrkistan oblysynyń "Aqmeshit" úńgiri ... 10. Usynystar: usynylǵan termındi jan-jaqty qarastyra kele, saraptama qorytyndysy "úńgir" termınin bekitýdi usynady. Дауыс беру Рейтинг: -4 Қолдаймын2 Қолдамаймын6 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-4
12.	грунтовый могильник	grýnttyq qorym, topyraq qorym	грунтовый могильник grýnttyq qorym, topyraq qorym Arheologıaqorym (nem. Grund) – "topyraq, negiz". Дефинициясы1. Topyraq qorymy – qorǵandy úıindilersiz topyraqqa ornalastyrylǵan jerleý oryndarynan turatyn zırat. Jerleý ádette qarapaıym qabir shuńqyrlarynda bolǵan. 2. Etımologıasy: qorym (nem. Grund) – "topyraq, negiz". 3. Ózbek: er osti qabristoni 4. Túrik: toprak mezar alanı 5. Aǵylshyn: an underground burial ground 6. Nemis: Erdfriedhof 7. Bekitilgen nusqasy: ashyq topyraq (2022) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qaraǵandy oblysynyń ákimdiginiń 2025 jylǵy 8 sáýirdegi № 21/05 qaýlysy. ... Sherýbaı qorymy, erte temir dáýiri ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2014 jylǵy 17 qańtardaǵy № 165-V QRZ. ... «mal qorymdaryn» degen sózder ... Aqmola oblysy ákimdiginiń 2020 jylǵy 28 shildedegi № A-8/377 qaýlysy. ... Amangeldi II qorymy ... 10. Usynystar: eger qorymnyń birneshe túri bar bolsa, onda "topyraq qorym" dep bekitýge bolady. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda saraptama qorytyndysy zańnamalyq qujattardy negizge alyp, "qorym" dep qana alyp bekitýdi usynady. Mamandardyń talqylaýy kerek. Дауыс беру Рейтинг: +3 Қолдаймын5 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+3
13.	дневная поверхность	kúndizgi jer beti, qazirgi jer beti, ashyq jer beti	дневная поверхность kúndizgi jer beti, qazirgi jer beti, ashyq jer beti Arheologıa– Дефинициясы1. Kúndizgi jer beti – arheologıalyq jumystardy júrgizý kezinde bekitilgen jer betiniń qazirgi (nemese qazba bastalǵanǵa deıingi sońǵy) kókjıegi. Arheologıalyq nysandar men stratıgrafıaályq qabattardyń paıda bolý tereńdigin ólsheý úshin bastapqy núkte retinde qoldanylady. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: kunduzgi sirt 4. Túrik: gündüz yüzeyi 5. Aǵylshyn: daytime surface 6. Nemis: Tagesoberfläche 7. Bekitilgen nusqasy: alty kúndik jumys aptasy (eńbek j/e hal. áleým. qorǵ.) (2005), betki; ústi; bet (2021) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Sáýlet jáne qurylys 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 1999 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy N 1930 Qaýlysy. ... Jerasty jáne ashyq ken jumystarynda ... Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 17 aqpandaǵy N 172 Qaýlysy. ... jer betinde qatty kúıde bolatyn tabıǵı mıneraldyq túzilimder ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 30 maýsymdaǵy № 130-VII QRZ. ... jer paıdalanýshylarǵa berý týraly shart ... 10. Usynystar: usynýshy taraptan berilgen nusqalar orys tilinde berilgen "dnevnaıa poverhnost termınine balama retinde alynǵan. Defınısıaásyna nazar aýdarsaq, arheologıalyq qazba jumystaryndaǵy qazirgi jer beti jaıynda sóz bolyp tur. Sol sebepti "qazirgi jer beti" termınin bekitýge usynǵan bolar edik. Mamandarmen talqylaý kerek. Дауыс беру Рейтинг: -3 Қолдаймын2 Қолдамаймын5 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-3
14.	древняя поверхность	ejelgi jer beti	древняя поверхность ejelgi jer beti Arheologıa– Дефинициясы1. Ejelgi jer beti – ejelgi kezeńge jatatyn jerdiń bastapqy betki qabaty, ejelgi geologıalyq kezeńderde paıda bolǵan jer qyrtysynyń turaqty kontınentaldy bóligin bildiretin geologıalyq túsinik. Ol artefaktiler ornalasqan stratıgrafıaályq konteksti anyqtaýda mańyzdy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: yerning qadimgi yuzasi 4. Túrik: dünyanın antik yüzeyi 5. Aǵylshyn: ancient Earth surface 6. Nemis: die alte Oberfläche der Erde 7. Bekitilgen nusqasy: ejelgi (tar.) (1971), jer betiniń radıaktıvti lastanýy (2022) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2019 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 288-Vİ QRZ. ... ejelgi eldi mekenderdiń tarıhı ... Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2023 jylǵy 22 aqpandaǵy № 75 buıryǵy. ... jer betinde paıda bolǵan, mıneraldyq ... Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2018 jylǵy 29 qyrkúıektegi № 762 Jarlyǵy. ... ejelgi eskertkishteri men Beket Ata mazarynyń ... 10. Usynystar: aýdarmalardy, bekitilgen termın tirkesiniń syńarlaryn qarastyra kele, "ejelgi jer beti" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +2 Қолдаймын5 Қолдамаймын3 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+2
15.	дротик	dart, naıza, naızasha	дротик dart, naıza, naızasha Arheologıa– Дефинициясы1. Dart, naıza, naızasha – uzyn bilikten (kóbinese aǵashtan) jáne kóbinese tastan nemese metaldan jasalǵan ushtan turatyn qarý túri. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: dart 4. Túrik: cirit 5. Aǵylshyn: dart 6. Nemis: Speer 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Tarıh 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2024 jylǵy 24 maýsymdaǵy № 583 Jarlyǵy. ... Saptyń ushy naıza pishininde bolady ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2014 jylǵy 19 qyrkúıektegi 237-V QRZ. ... aldaspandar, naızalar, súńgiler ... 10. Usynystar: defınısıaásyn, zańnamadaǵy qoldanysyn qaraı otyryp, "naıza" dep bekitken durys bolar. Naızadan kishileý, qysqalaý qarý túri eken. Biraq ony "naızasha" dep bekitý jóninde mamandarmen keńesý kerek. Дауыс беру Рейтинг: +5 Қолдаймын6 Қолдамаймын2 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+5
16.	желвак (археология)	túıin, jalbyr (geol.)	желвак (археология) túıin, jalbyr (geol.) Arheologıa– Дефинициясы1. Túıin, jalbyr (geol.) – bul tas dáýirindegi qural jasaýda qoldanylǵan bastapqy nemese óńdelgen tas ózegi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: yadro toshi / ishlov berilgan tosh yadrosi 4. Túrik: taş çekirdeği / yontulmuş taş çekirdeği 5. Aǵylshyn: stone core / lithic core 6. Nemis: Steinkern / Kernstein 7. Bekitilgen nusqasy: jalbyrly áktastar (2024) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Sáýlet jáne qurylys 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: – 10. Usynystar: defınısıaásyn, bekitilgen termındik tirkes syńaryn eskere otyryp, "jalbyr" dep bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: 0 Қолдаймын4 Қолдамаймын4 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	0
17.	желобчатое орудие	naýaly qural/qarý, oıyqty qural/qarý, arnaly qural/qarý	желобчатое орудие naýaly qural/qarý, oıyqty qural/qarý, arnaly qural/qarý Arheologıa– Дефинициясы1. Naýaly qural/qarý, oıyqty qural/qarý, arnaly qural/qarý – ádette balta nemese shapqy túrindegi tas quraly, búıirlerinde oıyǵy (oıyǵy) bar, tutqaǵa bekitýge nemese basqa fýnksıonaldy maqsattarǵa arnalǵan. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: yivli asbob 4. Túrik: oluklu alet 5. Aǵylshyn: grooved tool 6. Nemis: genutetes Werkzeug 7. Bekitilgen nusqasy: ózdiginen júretin qarý (2020), eńbek quraly (aýyl shar.) (1971) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2018 jylǵy 30 qazandaǵy № 757 jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2018 jylǵy 30 qazandaǵy № 32 birlesken buıryǵy. ... kúzet sıgnalızasıaásy quraldaryn montajdaý, retke keltirý ... Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012 jylǵy 25 qańtardaǵy № 548-IV Zańy. ... qylmys jasaý qarýy nemese quraly, aınalymnan alynǵan ... Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2005 jylǵy 25 naýryzdaǵy N 267 Qaýlysy. ... qazirgi kezde ıir oıyqty qarýy, asa ótimdi ... 10. Usynystar: usynýshy tarap atalǵan termınge 3 nusqa bergen jáne qural nemese qarý ekenin ajyratpaǵan. Zańnamalyq qujattarda arheologıa salasyna qatysty termın kezdespedi. Saraptama qorytyndysy termın defınısıaásyn negizge alyp, "oıyqty qural" dep bekitýdi usynady. Дауыс беру Рейтинг: +6 Қолдаймын7 Қолдамаймын1 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+6
18.	жертвенник	qurbandyq shalý orny, qurbandyq orny, qurbandyq tabaǵy	жертвенник qurbandyq shalý orny, qurbandyq orny, qurbandyq tabaǵy Arheologıa– Дефинициясы1. Qurbandyq shalý orny, qurbandyq orny, qurbandyq tabaǵy – qudaılarǵa, rýhtarǵa nemese ata-babalarǵa qurbandyq shalýǵa arnalǵan arnaıy salynǵan oryn nemese qurylym. Arheologıada ol ottyń, súıekterdiń, tamaq qaldyqtarynyń, ydystardyń jáne basqa da qurbandyq zattarynyń izderi bar tas taqtalarda, alańdarda, oıpattarda nemese qurbandyq shalý oryndarynda aıqyndalady. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: qurbongoh 4. Túrik: sunak 5. Aǵylshyn: the altar 6. Nemis: Altar 7. Bekitilgen nusqasy: pozısıalyq qurbandyq (2019) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qostanaı oblysy ákimdiginiń 2022 jylǵy 17 aqpandaǵy № 71 qaýlysy. ... Eskertkish qola dáýiriniń qorymynan, qonysynan jáne qurbandyq ornynan turady ... 10. Usynystar: defınısıaány basshylyqqa ala otyryp, bekitýge usynylǵan termın nusqalarynan "qurbandyq shalý orny" dep bekitý usnylady. Дауыс беру Рейтинг: +2 Қолдаймын5 Қолдамаймын3 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+2
19.	забитый отбойник, избитый резак	soqqy izderi bar soqqysh, tozǵan soǵý quraly, soǵylǵan keskish quraly	забитый отбойник, избитый резак soqqy izderi bar soqqysh, tozǵan soǵý quraly, soǵylǵan keskish quraly Arheologıa– Дефинициясы1. Soqqy izderi bar soqqysh, tozǵan soǵý quraly – qural beti nemese shetiniń usaq jaryqshaqtarǵa aınalyp, kedir-budyrly uıashyqty bettiń paıda bolýy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: kaltaklangan to'sar 4. Túrik: dövülmüş kesici 5. Aǵylshyn: forged cutter 6. Nemis: geschmiedeter Cutter 7. Bekitilgen nusqasy: soǵylǵan gol (2019), keskish (2021) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: – 10. Usynystar: bekitýge usynylǵan termınniń naqty ataýy joq. Sondyqtan bekitilgen termın nusqasy da, zańnamalyq qujatta da termın qoldanysy kezdespedi. Defınısıaásyna qaraǵanda tastan jasalǵan qural túri ekeni, únemi qoldanylǵandyqtan, tozyp negizgi formasynan aıyrylǵany belgili. Usynylǵan nusqalardan "tozǵan soǵý quralyn" sala termıni retinde bekitýdi qarastyrýǵa bolady. Óz tarapymyzdan "soǵylǵan keskish quralyn" mamandardyń talqylaýyna usynamyz. Дауыс беру Рейтинг: -7 Қолдаймын0 Қолдамаймын7 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-7
20.	забутовка	shoı taspen toltyrý, bitemeleý, shegendeý (2015)	забутовка shoı taspen toltyrý, bitemeleý, shegendeý (2015) Arheologıa– Дефинициясы1. Shoı taspen toltyrý, bitemeleý, shegendeý – arheologıada bul qurylymdardaǵy (qorǵandar, qabirler, ǵıbadat ǵımarattary) syrtqy qabyrǵalar nemese plıtalar arasyndaǵy ishki keńistikti usaq taspen, qıyrshyq tastarmen nemese topyraqpen toltyrý. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: to'ldirish 4. Túrik: dolgu 5. Aǵylshyn: backfilling 6. Nemis: Hinterfüllung 7. Bekitilgen nusqasy: shegendeý (kólik j/e qat. jol.) (2015) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2021 jylǵy 13 qyrkúıektegi № 334 buıryǵy. ... bitemeleý jáne jelimdeý mashınasyn baptaý ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 5 qarashadaǵy № 189-Vİ QRZ. ... memlekettik shekarasyn shegendeý týraly ... Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2022 jylǵy 30 qarashadaǵy № 260 jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń m.a. 2022 jylǵy 30 qarashadaǵy № 102 birlesken buıryǵy. ... Bekitpe artyndaǵy bos keńistikter toltyrylyp biteledi ... 10. Usynystar: usynylǵan "shoıtaspen toltyrý" termın defınısıaásyna tolyq sáıkes kelmeıdi. Bekitilgen "shegendeý" termıni shekara qyzmetine baılanysty qoldanylatyny zańnamalyq qujattardan kórinip tur. Qarastyra kele, "bitemeleý" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: -2 Қолдаймын3 Қолдамаймын5 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-2
21.	задерненный слой	shym basqan qabat, shymdanǵan qabat, shymtezek qabaty	задерненный слой shym basqan qabat, shymdanǵan qabat, shymtezek qabaty Arheologıa– Дефинициясы1. Shym basqan qabat, shymdanǵan qabat – shóptesin ósimdikterdiń kóbeıýi nátıjesinde paıda bolǵan stratıgrafıaályq qabat. Mádenı qabat qalyptasýynyń sońǵy kezeńine jatady nemese arheologıalyq qurylymdarmen qabattasady, olardyń jumysynyń aıaqtalýyn belgileıdi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: sod qatlami 4. Túrik: çim tabakası 5. Aǵylshyn: turf layer 6. Nemis: rasenschicht 7. Bekitilgen nusqasy: mádenı qabat (2019), qabat (1971) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 12 aqpandaǵy N 132-IV Zańy. ... shymtezekti paıdalanatyn jerler aýdany nemese ... Qazaqstan Respýblıkasynyń 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI QRZ Kodeksi. ... paıdaly qatty qazbalardy ashyq óndirý nemese 150 ga asatyn aýmaqta shymtezek alý ... Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2019 jylǵy 30 mamyrdaǵy № 291 buıryǵy. ... shymtezek shyǵarý jáne qaıta óńdeýdi qamtıdy... Qazaqstan Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý, ınovasıalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstriniń 2024 jylǵy 11 sáýirdegi № 222/NQ buıryǵy. ... jartylaı buzylǵan shymtezek jamylǵysy... 10. Usynystar: zańnamalyq qujattarda "shymtezek qabaty", "shymtezek jamylǵysy" termınderi qoldanylǵan. Mamandardyń talqylaýy qajet. Biz óz tarapymyzdan termın defınısıaásyn eskere otyryp, "shymtezek qabaty" termınin bekitýge usynamyz. "Shym basqan qabat" termınin de qarastyrý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: -4 Қолдаймын2 Қолдамаймын6 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-4
22.	залегание слоев	qabattardyń jaıǵasýy	залегание слоев qabattardyń jaıǵasýy Arheologıa– Дефинициясы1. Qabattardyń jaıǵasýy – mádenı, tabıǵı nemese qurylys qabattarynyń keńistiktik jaǵdaıy. Ol qabattardyń rettiligimen, qýatymen, baǵdarlanýymen jáne ózara ornalasýymen sıpattalady. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: qatlamlarning paydo bo'lishi 4. Túrik: katmanların oluşumu 5. Aǵylshyn: occurrence of layers 6. Nemis: ablagerungen von Schichten 7. Bekitilgen nusqasy: jatys, astasý (jer ǵyl.) (1995), mádenı qabat (2019) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne komýnıkasıa mınıstriniń 2011 jylǵy 09 naýryzdaǵy № 127 buıryǵy. ... Eki sońǵy qabattardyń joldary óndirilgen ... Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 8 sáýirdegi № 267-IV Zańy. ... olardyń ornalasý ornynda jaıǵasýy ... 10. Usynystar: defınısıaásyna nazar aýdarsaq, qabattardyń paıda bolý retine qaraı ornalasýy týraly termın. Al bekitilgen nusqany eskersek, "qabattardyń jatysy" bolýy tıis. Mamandardyń pikirin eskergen jón. Degenmen de biz óz tarapymyzdan "qabattardyń jaıǵasýy" termınin qoldaımyz. Дауыс беру Рейтинг: +2 Қолдаймын5 Қолдамаймын3 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+2
23.	заполнение могильной ямы	qabir shuńqyryn toltyrý	заполнение могильной ямы qabir shuńqyryn toltyrý Arheologıa– Дефинициясы1. Qabir shuńqyryn toltyrý – adam kómilgennen keıin qabir shuńqyrynyń keńistigin toltyratyn topyraqtyń, qurylys qaldyqtarynyń, organıkalyq jáne mádenı qospalardyń jıyntyǵy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: qabr chuqurini to'ldirish 4. Túrik: mezar çukurunun doldurulması 5. Aǵylshyn: filling the grave pit 6. Nemis: verfüllung einer Grabgrube 7. Bekitilgen nusqasy: mazar, saǵana, qorym, qabir (2018), bıotermıalyq shuńqyr (bıolog.) (1971), toltyrý (2016) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Aqtóbe oblysy ákimdiginiń 2024 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 66 qaýlysy. ... XIX-HH ǵ.ǵ. qulpytasty qabirústi tas qorshaýlar ... Qazaqstan Respýblıkasynyń Sıfrlyq damý, ınovasıalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstriniń m.a. 2023 jylǵy 29 naýryzdaǵy № 113/NQ buıryǵy. ... Baýyrlas qabir ... Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2020 jylǵy 3 aqpandaǵy № 35 buıryǵy. ... "Mal qorymdarynyń (bıotermıalyq shuńqyrlardyń) tizilimi" ákimshilik ... 10. Usynystar: termındik tirkes syńarlarynyń bekitilgen túrlerin, zańnamadaǵy qoldanysy men aýdarmalaryn eskere otyryp, "qabir shuńqyryn toltyrý" termınin bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +8 Қолдаймын8 Қолдамаймын0 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+8
24.	засыпь	tókpe	засыпь tókpe Arheologıa– Дефинициясы1. Tókpe – arheologıalyq obektige, qurylymǵa nemese qabatqa ádeıi nemese tabıǵı túrde quıylǵan topyraq, qıyrshyq tas, tas nemese basqa materıaldar qabaty. Arheologıada tókpe jerleý nemese qurylys rásiminiń bóligi bolýy múmkin (mysaly, qorǵandarda) nemese tabıǵı prosesterdiń nátıjesi (erozıaá, tógilý) bolýy múmkin. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: to'kilgan tuproq 4. Túrik: dökülen toprak 5. Aǵylshyn: spilled soil 6. Nemis: verschütteter Boden 7. Bekitilgen nusqasy: shymtezek tóseý (2021) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2008 jylǵy 26 maýsymdaǵy N 622 Qaýlysy. ... sýaǵar tókpesin (budan ári - obektiler) respýblıkalyq menshikten ... Qaraǵandy oblysynyń ákimdiginiń 2025 jylǵy 13 qańtardaǵy № 02/01 qaýlysy. ... tireý alańdaryndaǵy tókpelerdi jóndeý jáne qalypqa keltirý ... Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1995 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy N 2700 zań kúshi bar jarlyǵy.. ... ken ornynyń sý tókpesine ... 10. Usynystar: zańnamalyq qujattarda qoldanylǵan termınniń atalǵan salaǵa qatysy joq. Sondaı-aq bekitilgen termın de usynylǵan "tókpe" termınin bildirmeıdi. Eger sózdikte (T.Qalybekov, Ekologıa jáne ashyq ken) berilgen "Tókpe - tógilip tastalǵan úıindi" anyqtamasyn eskersek, usynylǵan termındi bekitýdi qoldaımyz. Дауыс беру Рейтинг: +6 Қолдаймын7 Қолдамаймын1 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+6
25.	затертость поверхности	bettiń tegistelýi, bettiń tozýy, zat betiniń tozýy	затертость поверхности bettiń tegistelýi, bettiń tozýy, zat betiniń tozýy Arheologıa– Дефинициясы1. Bettiń tegistelýi, bettiń tozýy – uzaq merzimdi paıdalaný (mysaly, tas keliler, keramıka, quraldar), mehanıkalyq áser etý (úıkelis, óńdeý) nemese ýaqyt pen qorshaǵan ortaǵa áser etý (jel, sý, topyraq, basqa qabattarmen baılanys) saldarynan zat nemese qurylym betiniń tozýy nemese tegistelýi belgisi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: sirtning yo'qolishi 4. Túrik: yüzey kaybı 5. Aǵylshyn: blurred surface 6. Nemis: Oberflächenverschleiß 7. Bekitilgen nusqasy: betki; ústi; bet (2021), qashaýdyń tozýy (2024) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary - Qarjy mınıstriniń 2023 jylǵy 29 maýsymdaǵy № 721 buıryǵy. ... fızıkalyq nemese moraldyq tozýynan jaramsyz ... Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 14 maýsymdaǵy № 790 Qaýlysy. ... tozýdyń jyldyq normalaryn bekitý ... 10. Usynystar: termın defınısıaásyna sáıkes keletin "zat betiniń tozýyn" bekitý usynylady. "Bettiń tozýy" dep alý - kálka aýdarma bolǵandyqtan, túsinbeýshilik týyndaýy múmkin. Дауыс беру Рейтинг: +6 Қолдаймын7 Қолдамаймын1 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+6
26.	захоронение	jerleý orny	захоронение jerleý orny Arheologıa– Дефинициясы1. Jerleý orny – shuńqyr, tabyt, tas konstrýksıaásy nemese ózge de jerleý qurylystary túrinde resimdelgen bir nemese birneshe ólgenderdiń jerlenýi bolǵan arheologıalyq obekt. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: dafn qilingan joy 4. Túrik: mezar yeri 5. Aǵylshyn: burial 6. Nemis: Beerdigung 7. Bekitilgen nusqasy: jerleýge beriletin birjolǵy tólem (eńbek j/e hal. áleým. qorǵ.) (2005) 8. Qoldaný salasy: Tarıh 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2012 jylǵy 1 maýsymdaǵy № 332 Jarlyǵy. ... olardy qaıta jerleýmen baılanysty máselelerdi sheshýge ... Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 7 mamyrdaǵy N 244 Zańy. ... densaýlyǵyna keltirilgen zıandy jáne (nemese) jerleýge jumsalǵan shyǵystardy ... Shyǵys Qazaqstan oblysy Óskemen qalasy ákimdiginiń 2016 jylǵy 10 naýryzdaǵy № 15228 qaýlysy. ... áskerı qurmetpen jerleýge jáne qabirlerine ... 10. Usynystar: saraptama qorytyndysy termındi jan-jaqty qarastyra kele, "jerleý orny" termınin bekitýdi usynady. Дауыс беру Рейтинг: 0 Қолдаймын4 Қолдамаймын4 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	0
27.	зачистка, очистка	tazalaý, tazartý	зачистка, очистка tazalaý, tazartý Arheologıa– Дефинициясы1. Tazalaý, tazartý – obektilerdiń, qabattardyń, qurylymdardyń nemese artefaktilerdiń shekaralaryn anyqtaý úshin topyraqtyń joǵarǵy qabatyn juqa qabatpen muqıat alyp tastaýdan turatyn arheologıalyq prosedýra. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: tozalash 4. Túrik: temizlenmesi 5. Aǵylshyn: mopping up 6. Nemis: reinigung 7. Bekitilgen nusqasy: tazalaý (2016), arheologıalyq qazbalar (tarıh) (2005) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2018 jylǵy 29 qyrkúıektegi № 762 Jarlyǵy. ... arheologıalyq qazba jumystaryn júrgizý jáne olardy kórsetý ... ... sýmen jabdyqtaýdyń barlyq kózderi aýmaqtaryn tazalaýdy júrgizý... Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2004 jylǵy 30 qyrkúıektegi N 1009 Qaýlysy... "Darbaza jáne sopy" qaqpasynyń qabyrǵasyn qazý ári tazalaý... Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2021 jylǵy 19 sáýirdegi № 33-VII QRZ. ... baǵaly metaldardy qospalardan jáne ilespe hımıalyq elementterden tazalaý prosesi ... 10. Usynystar: defınısıaány basshylyqqa ala otyryp, "tazalaý, tazartý" termınin "tazalaý, tazartý" (arheologıa) dep, salasyn kórsetýmen bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: +8 Қолдаймын8 Қолдамаймын0 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	+8
28.	земляной курган	topyraqty qorǵan, jer qorǵan, topyraqty qorym	земляной курган topyraqty qorǵan, jer qorǵan, topyraqty qorym Arheologıa– Дефинициясы1. Topyraqty qorǵan, jer qorǵan – ejelgi qabirdiń ústindegi úıindi, jasandy bıiktik, jerleý nemese basqa da ǵuryptyq maqsattar úshin jıi qoldanylatyn jerden nemese tastan jasalǵan úıindi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: yer qo'rg'oni 4. Túrik: toprak höyüğü 5. Aǵylshyn: burial mound 6. Nemis: erdig Grabhügel 7. Bekitilgen nusqasy: topyraqtyń ylǵal qory (2024), mazar, saǵana, qorym, qabir (2018) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2004 jylǵy 30 qyrkúıektegi N 1009 Qaýlysy. ... Kók Mardan qalashyǵynda IV-VI ǵasyrlardaǵy qorǵandaǵy ... Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstriniń 2021 jylǵy 4 aqpandaǵy № 28 buıryǵy. ... toptyq topyraqty jáne qorǵandy qorymdar ... 10. Usynystar: jan-jaqty qarastyra kele, zańnamalyq qujatta kezdesken termındi jáne defınısıaány negizge ala otyryp, saraptama qorytyndysy "topyraqty qorym" termınin bekitýdi usynady. Mamandardyń pikiri kerek. Дауыс беру Рейтинг: -6 Қолдаймын1 Қолдамаймын7 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-6
29.	клювовидное орудие	tumsyqty qural, tumsyq tárizdi qural	клювовидное орудие tumsyqty qural, tumsyq tárizdi qural Arheologıa– Дефинициясы1. Tumsyqty qural – teskishterge jaqyn jýan, qıǵash ushty buıym, pishini qustyń tumsyǵyna uqsaıtyn tas (sırek súıek) quralynyń túri. Bul tumsyqqa uqsaıtyn shyǵyńqy, ıilgen nemese úshkir ushy bar qural jáne ártúrli maqsattarda qoldanylǵan, mysaly: aǵashty nemese súıekti kesý, terini óńdeý, materıalda tar oıyqtardy kesý. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: gaga shaklidagi asbob 4. Túrik: gaga şeklindeki alet 5. Aǵylshyn: beak-shaped implement 6. Nemis: schnabelförmiges Werkzeug 7. Bekitilgen nusqasy: qural (2020), qural (2016) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2015 jylǵy 18 maýsymdaǵy № 393 buıryǵy. ... ejelgi eńbek quraldary ... 10. Usynystar: klúvovıdnoe orýdıe "klúvovıdnoe orýdıe – tumsyqty qural" termıni bekitýge usynylǵan. Usynýshy tarap termın yqshamdyǵyn nazarǵa alǵan bolý kerek. Biraq bul termın defınısıaásyna sáıkes kelmeıdi. Sol sebepti "tumsyq tárizdi qural" termınin bekitýdi usynamyz. Mamandar pikiri artyq bolmaıdy. Дауыс беру Рейтинг: 0 Қолдаймын4 Қолдамаймын4 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	0
30.	кочевая культура	kóshpeliler mádenıeti, kóshpendiler mádenıeti	кочевая культура kóshpeliler mádenıeti, kóshpendiler mádenıeti Arheologıa– Дефинициясы1. Kóshpeliler mádenıeti, kóshpendiler mádenıeti – adamdar turaqty baspanasyz bir jerden ekinshi jerge qonys aýdaratyn erekshe ómir salty. Ol ekstensıvti mal sharýashylyǵymen, qorshaǵan orta jaǵdaılaryna beıimdelýimen jáne qaýymdastyq ishindegi kúshti áleýmettik baılanystarymen sıpattalady. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: ko'chmanchilar madaniyati 4. Túrik: göçebe kültürü 5. Aǵylshyn: nomadic culture 6. Nemis: nomadenkultur 7. Bekitilgen nusqasy: mádenıet (2022), Botaı mádenıeti (2018) 8. Qoldaný salasy: Tarıh, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń 2022 jylǵy 13 jeltoqsandaǵy № 185 buıryǵy. ... kóshpeliler mádenıetiniń qalyptasýy jaǵdaıynda ... Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 16 aqpandaǵy N 158 Qaýlysy. ... "Kóshpendilerdiń tarıhyn, arheologıasyn, etnografıaásyn, mádenıeti men ónerin ... Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń 2023 jylǵy 4 shildedegi № 108-ó ókimi. ... V Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndaryna (budan ári – oıyndar) ... 10. Usynystar: zańnamalyq qujattarda "kóshpeliler" men "kóshpendiler" jarysa qoldanylǵanmen, "kóshpendiler" termıniniń qoldanys jıiligi basym ekeni baıqaldy. Osyny eskere otyryp, "kóshpendiler mádenıeti" dep bekitý usynylady. Дауыс беру Рейтинг: -4 Қолдаймын2 Қолдамаймын6 Пысықталсын0 Күн тәртібінен алып тасталсын0	-4

≡ Erbolat Ǵalymjanuly Asylbekov 8 aı buryn
Maǵara – úńgir (peshera, grot)

Derekkóz: Bızaqov S. Sóz nusqalary jáne balama ataýlar. - Almaty: «Samara-Prınt» baspasy, 2008. – 512 bet.
Maǵara – úńgir (peshera, grot) Derekkóz: Bızaqov S. Sóz nusqalary jáne balama ataýlar. - Almaty: «Samara-Prınt» baspasy, 2008. – 512 bet.
≡ Erbolat Ǵalymjanuly Asylbekov 8 aı buryn
Maǵara – úńgir. Qazaq fólklorlyq jyrlarynda aktıv qoldanysta bolǵan leksıka.

Qazaq tiliniń kirme sózder sózdigi / Qurastyrǵandar: Sh. Qurmanbaıuly, S.Isaqova, B.Mızamhan jáne t.b. Almaty: «Ulttyq aýdarma búrosy» qoǵamdyq qory, 2019. – 596 b.
Maǵara – úńgir. Qazaq fólklorlyq jyrlarynda aktıv qoldanysta bolǵan leksıka. Qazaq tiliniń kirme sózder sózdigi / Qurastyrǵandar: Sh. Qurmanbaıuly, S.Isaqova, B.Mızamhan jáne t.b. Almaty: «Ulttyq aýdarma búrosy» qoǵamdyq qory, 2019. – 596 b.

Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.

атипичный скребок

atıpti qyrǵysh, qalypsyz qyrǵysh, qalyptan tys qyrǵysh

бифас с дисковидной пяткой

dısk tárizdi shúıdeli bıfas, tabany dısk tárizdi bıfas, dóńgelek tabandy bıfas

борт (раскопа)

jıek, bort (2018)

бровка

jal, jarqabaq (1998)

вотивный топор

ǵuryptyq balta

втульчатый наконечник стрелы

uńǵyly jebe ushy, jebeniń uńǵyly ushy

выветренный слой

morylǵan qabat

галечная индустрия

malta tas ındýstrıaásy, malta tas ónerkásibi

городище

qalashyq, kóne qala, eski qala orny, kóne qalashyq

грабительский лаз

tonaýshylar izi, tonaý tesigi, tonaýǵa qazylǵan tesik, qazylǵan jasyryn jol, tonaýshylyq qazba

грот

úńgir

грунтовый могильник

grýnttyq qorym, topyraq qorym

дневная поверхность

kúndizgi jer beti, qazirgi jer beti, ashyq jer beti

древняя поверхность

ejelgi jer beti

дротик

dart, naıza, naızasha

желвак (археология)

túıin, jalbyr (geol.)

желобчатое орудие

naýaly qural/qarý, oıyqty qural/qarý, arnaly qural/qarý

жертвенник

qurbandyq shalý orny, qurbandyq orny, qurbandyq tabaǵy

забитый отбойник, избитый резак

soqqy izderi bar soqqysh, tozǵan soǵý quraly, soǵylǵan keskish quraly

забутовка

shoı taspen toltyrý, bitemeleý, shegendeý (2015)

задерненный слой

shym basqan qabat, shymdanǵan qabat, shymtezek qabaty

залегание слоев

qabattardyń jaıǵasýy

заполнение могильной ямы

qabir shuńqyryn toltyrý

засыпь

tókpe

затертость поверхности

bettiń tegistelýi, bettiń tozýy, zat betiniń tozýy

захоронение

jerleý orny

зачистка, очистка

tazalaý, tazartý

земляной курган

topyraqty qorǵan, jer qorǵan, topyraqty qorym

клювовидное орудие

tumsyqty qural, tumsyq tárizdi qural

кочевая культура

kóshpeliler mádenıeti, kóshpendiler mádenıeti

Kitaptar